راه ترقی

آخرين مطالب

«ربع رشیدی» در مسیر جهانی شدن فرهنگی

«ربع رشیدی» در مسیر جهانی شدن
  بزرگنمايي:

راه ترقی- پس از امضای تفاهم نامه چهارجانبه توسط میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی،شهرداری تبریز، دانشگاه هنر اسلامی و موسسه باستان‌شناسی آلمان، فصل سوم کاوش ها در مجموعه شهرک دانشگاهی تاریخی «ربع رشیدی» تبریز به تازیگی توسط کاوشگران ایرانی و بین المللی آغاز شده است.

مجموعه تاریخی شهرک دانشگاهی ربع رشیدی در سال 1354 شمسی با شماره 943 در فهرست آثار ملی کشورمان به ثبت رسیده است؛ همچنین وقف نامه «ربع رشیدی» یکی از معدود آثار ایرانی ثبت شده در فهرست میراث یونسکو است.

در 2 فصل کاوش های انجام شده در شهرک تاریخی دانشگاهی ربع رشیدی، باقیمانده آثاری از دوران ایلخانی، کشف و مشخص شد که کاشیکاری های زیبای مسجد کبود که آن را به نام «فیروزه اسلام» در جهان معرفی کرده است، ریشه در فعالیت کارگاه های سفال و کاشی سازی ربع رشیدی دارد.

این مطالعات همچنین نشان داد که آثار شهرک دانشگاهی ربع رشیدی سه متر پایین تر از سطح فعلی اراضی این سایت تاریخی و باستانی قرار دارد.

ربع رشیدی کجاست؟

خرابه های ربع رشیدی، باقیمانده شهرک علمی و دانشگاهی زمان غازان خان ایلخانی است که توسط وزیر نامی ایران – خواجه رشید الدین فضل ا… همدانی – در سال 700 هجری قمری در شمال شرق باروی شهر تبریز در محله رشیدیه ساخته شد؛ این دانشگاه شامل چهار دانشکده در چهار طرف بود و شهرت آن به نام ربع رشیدی برگرفته از نام اربع یا عدد چهار عربی است؛ براساس مستندات تاریخی این شهر بیش از 30 هزار خانه، حجره و دیگر بناهای شهری داشته است.

این شهرک در دوران اوج حیات خود، مورد مراجعه مستقیم دانشمندان معروف جهان و از جمله پزشکان و محققین یونان، رم، مصر، چین و دیگر ممالک آن روز آسیا و اروپایی قرار می گرفت.

بر اساس منابع تاریخی، محله رشیدیه یا رشیدآباد دارای سه بخش ربع رشیدی، ربظ و شهرستان بوده است؛ شهرستان شامل باغات و نهرهای شهر، ربظ محله مسکونی و بناهای عام المنفعه مثل مسجد، حمام و بازار  و ربع رشیدی محل بناهای دانشگاهی، مسجد زمستانه و تابستانه و حوزه های علوم اسلامی بوده است؛ دانشکده پزشکی، کتابخانه بسیار بزرگ و مقبره خود خواجه رشید که از آن به عنوان جفت گنبد سلطانیه نام برده می شود، در ربع رشیدی وجود داشت.

خواجه رشیدالدین در سال 718 هجری قمری و در زمان سلطان ابوسعید ایلخانی کشته و جنازه او در مقبره اش دفن می شود؛ پس از وی ربع رشیدی روبه ویرانی می نهد، سپس پسرش خواجه غیاث الدین تلاش می کند، دوباره ربع رشیدی را آباد کند، اما وی نیز به سرنوشت پدر مبتلامی شود.

در دوران صفوی و در سال 1019 هجری قمری (شاه عباس بزرگ) برای جلوگیری از حمله عثمانی، یک قلعه از مصالح شنب غازان خان (مقبره غازان خان) و گورستان های تاریخی تبریز و مصالح ربع رشیدی برای حاکم تبریز ساخته می شود؛ بنایی که امروزه از آن به عنوان قلعه رشیدی یاد می شود، همان قلعه دوران صفوی است و تا پیش از کاوش های امسال باستان شناسان هیچ نشانی از معماری دوره ایلخانی در این محوطه کشف نشده بود.
 

نمایی از قلعه بر جای مانده در محدوده شهرک دانشگاهی ربع رشیدی از دوره صفویه 

ثبت جهانی وقف نامه ربع رشیدی، سرآغازی برای احیای یک شهرک دانشگاهی 700 ساله

وقف نامه این مجتمع در خردادماه 1386 در نشستی که از 21 تا 25 خرداد در یونسکو برگزار شده، به همراه شاهنامه بایسنقری در فهرست میراث مستند این سازمان ثبت شد.

از آذر ماه سال 1381 شعبه بنیاد ایران شناسی در آذربایجان شرقی مامور بررسی وقفنامه ربع رشیدی گردید و معلوم شد که وقفنامه ربع رشیدی فراتر از یک وقفنامه معمولی بوده و در واقع یک نظامنامه دقیق و مفصل تشکیلاتی و برنامه ریزی شده در زمینه های مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی شهری و مسائل انگیزشی و رفاهی برای یک شهر دانشگاهی است که اولا در هر زمانی قابل تحقق و پیاده شدن است و در عین حال سخن از مجموعه ای بسیار منظم و پیشرفته است.

اگر شواهد و مستندات تاریخی نبود، استنباط میشد که طرح ساخت شهرک دانشگاهی ربع رشیدی، یک پدیده دست نیافتنی در آنروز بوده و یا احتمالا بخشی از آن به مرحله عمل رسیده بود؛ ولی نه تنها وقفنامه به صورت گزارش گونه است و نشان میدهد که خواجه رشید الدین فضل الله پس از طراحی و احداث مجموعه آنرا نوشته، بلکه مکاتبات رشیدی و گزارش ده ها مورخ و مستشرق معروف و منظومه زیبای اوحدی مراغه ای که ربع رشیدی را از نزدیک دیده و تحت تاثیر آن شعر خود را سروده، حاکی از تحقق چنین مجموعه عظیمی تحت تاثیر نیات اصلاحی غازان خان و اهتمام خواجه رشیدالدین فضل الله بوده است.

در بهمن ماه 1381 در جریان سفر دکتر حبیبی، دفتر مطالعات ربع رشیدی در شعبه ایران شناسی استان آذربایجان شرقی تاسیس و با مساعدت مالی و تجهیزاتی استانداری کار خود را با 2 هدف 1) گرد آوری کلیه منابع ، اطلاعات و تحقیقات انجام یافته در مورد ربع رشیدی و 2) جمع بندی و ارائه یک تصویر روشن جهت فرضیه سازی برای احیاء مجموعه، آغاز کرد.

نکته حایز اهمیت  این است  که ربع رشیدی هنوز هم موضوع مطالعات محافل علمی دنیاست و مسئول شعبه ایران شناسی چین که مقاله ای با عنوان «نقش خواجه رشید الدین در گسترش چین شناسی» در همایش ایران شناسی در خرداد 1381 ارائه نمود، اظهار کرد که پرونده مطالعات ربع رشیدی در این مرکز همواره گشوده است.

بسه سال قبل نیز در مجله اوقاف کشور کویت ، یک مقاله 27 صفحه ای در مورد ربع رشیدی ترجمه و به چاپ رسید و در سال 2002 ، پایان نامه فوق دکترای خانم بیرگیت هوفمن در کشور آلمان در مورد ربع رشیدی در قالب کتاب منتشر شده و ترجمه آن توسط خانم بحرالعلومی از سوی کتابخانه مجلس شورای اسلامی زیر چاپ می باشد.

طرحی از شهرک دانشگاهی «ربع رشیدی» در 700 سال قبل 

مشارکت موسسه باستان شناسی آلمان در کاوش های ربع رشیدی

19 مهرماه 1395 بود که خبر مشارکت موسسه باستان شناسی آلمان در کاوش های باستانشناسی مجموعه تاریخی شهرک دانشگاهی ربع رشیدی در رسانه های آذربایجان شرقی منتشر شد که نشان از جایگاه بین المللی این مجموعه ارزشمند داشت.

در واقع امضای تفاهم نامه سه جانبه میان موسسه باستان شناسی آلمان با سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و دانشگاه هنر اسلامی تبریز در زمینه انجام مطالعات میراث فرهنگی ایران، سرآغاز انجام کاوش های باستان شناسی در ربع رشیدی بود.

در آن زمان اعلام شد که موسسه باسنا شناسی آلمان در راستای طرح های مطالعاتی تبریز 2018 و بحث پروژه های راهبردی مجموعه تاریخی ربع رشیدی با ارسال کارشناسان متخصص و صاحب نظر در حوزه باستان شناسی و زمین شناسی برای پیشرفت روند مرمتی این پروژه این اداره کل را همراهی می کند.
استفاده از روش های نوین و فن آوری های روز و تجربه های کارشناسان متخصص در امر احیا و مرمت آثار تاریخی توسط کارشناسان موسسه باستانشناسی آلمان در فصل سوم کاوش های باستاشناسی ربع رشیدی از جمله دستاوردهای امضای تفاهم نامه فوق الذکر بود که گفته می شود موجب تسریع در روند احیای این مجموعه به عنوان یکی از زیباترین و باشکوه ترین آثار تاریخی به جا مانده در ایران خواهد شد.
با این نگاه بود که آبان ماه 1395 «سمپوزیم باستان سنجی» با حضور هئیت آلمانی در محل دانشگاه هنر اسلامی تبریز به منظور آماده سازی مقدمات پروژه مرمتی مجموعه تاریخی ربع رشیدی به عنوان نخستین دانشگاه جهان برگزار  شد.
همان زمان مدیرکل مؤسسه باستانشناسی آلمان در جریان بازدید از مجموعه تاریخی، فرهنگی ربع رشیدی در جریان آخرین یافته های کاوش های باستان شناسی محوطه ربع رشیدی قرار گرفت تا به این ترتیب طرح مرمت و احیای شهرک دانشگاهی 700 ساله ربع رشیدی وارد مرحله کاوش شود که این روند تا به امروز با حضور باستان شناسان آلمانی ادامه داد.

هزینه کرد 5 میلیارد تومانی برای کاوش های باستانشناختی در ربع رشیدی

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی در  این ارتباط گفت: احیای دانشگاه باستانی ربع رشیدی با بیش از 700 سال قدمت، یکی از مطالبات مردم تبریز و آذربایجان بود که با انتخاب تبریز از طرف سازمان کشورهای اسلامی به عنوان پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی در سال 2018، این طرح در ردیف طرح های ملی قرار گرفت.

مرتضی آبدار از تخصیص و هزینه کرد 25 میلیارد ریال اعتبار برای کاوش در محوطه شهرک دانشگاهی ربع رشیدی در سال گذشته خبر داد و افزود: امسال نیز همین میزان اعتبار برای ادامه کار اختصاص یافته است.

وی افزود: مدیریت پژوهشی میراث فرهنگی آذربایجان شرقی و پژوهشگاه ملی میراث فرهنگی کشور بر اقدامات باستان شناسی در این مجموعه نظارت دارد.

وی با بیان اینکه فصل اول و دوم کاوش‌های مجموعه ربع رشیدی با حضور باستان شناسان آلمانی، سال گذشته به اتمام رسید، اظهار کرد: فصل سوم کاوش‌ها در این مجموعه نیز تا پایان سال جاری به اتمام می رسد و دو فصل پایانی کار نیز در سال آینده آغاز می‎شود.

مدیرکل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی از ثبت ملی محدوده تاریخی مجموعه ربع رشیدی به عنوان پایگاه ملی خبر داد و افزود: 90 درصد از آزادسازی‌ ابنیه‌‎ای که از گذشته‌ در محوطه این مجموعه تاریخی ساخته شده بود، انجام شده و در مالکیت اداره کل میراث فرهنگی استان قرار دارد.

آبدار افزود: تاکنون افزون بر 20 میلیارد تومان اعتبار برای تملک اراضی محدوده شهرک دانشگاهی ربع رشیدی که ساخت و ساز شهری در آنها نجام گرفته، هزینه شده است.

وی همچنین از تاسیس اولین بانک سفال و کاشی کاری در محوطه این مجموعه با همکاری اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی و شهرداری منطقه یک تبریز خبر داد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی خاطرنشان کرد: تاسیس کارگروه بین‌المللی میراث مکتوب ربع رشیدی، متشکل از متخصصان و پژوهشگران ایرانی و بین‌المللی و تدوین نسخه‌های مکتوب شناسایی شده نیز از دیگر اقدامات در راستای حفظ میراث مکتوب این مجموعه به شمار می‎آید.

وی یادآوری کرد: تلاش می‎شود در برنامه‌های آتی راهکاری نیز برای بازدید گردشگران داخلی و خارجی از مجموعه تاریخی شهرک ربع رشیدی ارائه شود.

شهرک دانشگاهی ربع رشدی تبریز در قرن هشتم و به همت خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی، وزیر غازان خان و یکی از دانشمندان و نویسندگان برجسته آن عصر در شمال شرق تبریز بنیان نهاده شد که در آن به هفت زبان زنده دنیا تدریس می‎شد؛ عرصه مجموعه ربع رشیدی تبریز 13 هکتار است.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

سی‌ و سومین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی آغاز شد

کتابفروشی‌ها نهادی موثر برای ترویج فرهنگ مطالعه کتاب هستند

همایش بین‌المللی «یاران صلوات»، فردا در سالن اجلاس سران برگزار می شود

هشدار وزیر ارشاد برای بحران کتاب‌نخوانی

ثبت ملی کوچ ایل سنگسری به عنوان اثر ناملموس فرهنگی

موسیقیِ جدی، حامی ندارد

سبک زندگی مردم ایران در دوران باستان

مطالبات رییس انجمن زرتشتیان یزد از مشاور رییس‌جمهور

افراط‌گرایی و خشونت امروز جهان، حاصل دوگانه باوریِ بشر است

برنامه‌های هفته قرآن و عترت به دانشگاه‌ها ابلاغ شد

دفتر دوازدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران بسته شد

گزارش عملکرد فرهنگستان­‌ها در اختیار عموم قرار گیرد

راهکارهایی برای کم کردن هزینه‌های اصلی سفر

درخشش ستاره‌های جنوب در شب‌های موسیقی کرمان

ورزش عنصر اساسی در نظام تعلیم و تربیت است

کویر لوط و شکست سکوت

عضویت اصفهان در شبکه شهرهای خلاق، فرصتی برای گردشگریِ صنایع دستی

استاد دانشگاه شیراز دانشمند برتر آکادمی علوم جهان شد

اطلاعیه آموزش و پرورش درخصوص شرایط حضور موسسات در مدارس

ماسوله کویر؛ دروازه‌ای به حیات وحش پارک ملی توران

بازشناسی هویت تاریخی خلیج فارس؛ هدف جشنواره فیلم پارس

موسیقی نواحی روایتگر تاریخ و جغرافیای فرهنگی و انسانی ایران است

بازتاب اکران پیرمردهای ایرانی در جشنواره فیلم توکیو

توضیحات مدیر کل دفتر موسیقی درباره جشنواره نواحی

ضوابط پوشش دانشجویان تا پایان نیم‌سال تحصیلی جاری تدوین می‌شود

آیین معارفه و تحلیف اعضای هیات منصفه مطبوعات برگزار شد

سینمای ایران در جشنواره «پرتقال طلایی» ترکیه دو جایزه گرفت

احداث170 هزار مسکن برای فرهنگیان در دست بررسی

ظرفیت خالی دانشگاه‌ها؛ چالش آموزش عالی

ادغام 3 حوزه میراث فرهنگی، ‌صنایع دستی و گردشگری خطا بود

شیوه‌نامه انضباطی دانشجویان توسط دانشگاه‌ها شفاف‌تر می‌شود

ثبت شخصیت‌ها برای وزارت میراث فرهنگی موضوعیت ندارد

90 برنامه درسی توسط 300 استاد و دانشیار بازنگری شد

درباره بسیج دانش آموزی | کانونی برای تربیت جوانان انقلابی

وزیر علوم: بوعلی‌سینا نباید مصادره شود

راهپیمایی اربعین، ابر رویداد گردشگری مذهبی جهان

رکورد شکنی خیام در گام اول

لاریجانی درگذشت آیت الله لطیفی گنبدی را تسلیت گفت

واکنش توییتری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به مرگ رهبر داعش

انعقاد تفاهم‌نامه همکاری نمایشگاه‌های کتاب تهران و بلگراد

آموزش زبان خارجی در مدارس انتخابی است

رشد 92 درصدی اقامت گردشگران در واحدهای بوم‌گردی

مدیرکل امور اداری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منصوب شد

امسال 13 آبان تماشایی خواهد بود

نشست علمی "نقش دانشگاهیان در ایجاد وحدت و همگرایی میان مسلمانان" برگزار شد

آموزش و پرورش به دنبال مشارکت مالی خانواده‌ها نیست

حضور 200 هنرمند از 20 استان روی صحنه موسیقی نواحی

"جلوه های عاشورایی" نمونه بصری ارزشمندی از ثبت هنر آیینی تعزیه است

ولایت حقه مهدویه را می‌توان در جریان عظیم اربعین مشاهده کرد

هفدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تبریز گشایش یافت