راه ترقی

آخرين مطالب

لبنان به سمت فن‌سالاران یا نسل جدید نخبگان؟ نوشتارها

  بزرگنمايي:

راه ترقی - ایرنا / متن پیش رو در ایرنا منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست
سیدمحمد موسی کاظمی| اعتراضات مردمی در لبنان نه تنها وضعیت عادی در این کشور را برهم زده بلکه چشم‌انداز ورود دوباره به یک بحران سیاسی طولانی را به تصویر می‌کشد. حال این پرسش مهم مطرح است که آیا نسل جدیدی از نخبگان حزبی بنایی تازه روی شالوده دموکراسی توافقی لبنان بنا می‌کنند یا تکنوکرات‌ها راهی را برای آرام کردن معترضان می‌یابند؟
وضعیت کنونی لبنان از نگاه بسیاری از تحلیل‌گران ناشی از آفت‌زدگی دموکراسی توافقی است که سه دهه پیش این کشور را از وضعیت جنگ داخلی خارج ساخت و اینک کارآمدی این ساختار و عملکرد کارگزاران آن با انتقاد شدید بسیاری از لبنانی‌ها مواجه است.
بر اساس «توافق طائف» در سال 1989 میلادی قرار شد مناصب حکومتی و تصدی نهادهای حاکمیتی بر اساس صف‌بندی‌های مذهبی بین احزاب و گروه‌های موجود در جامعه لبنان تقسیم شود. از آن زمان تاکنون رایزنی‌های سیاسی حول این توافق به ظهور و افول دولت‎های مختلف در بیروت انجامیده است. به تبع آن بخش مهمی از ظرفیت نیروها و ساختار سیاسی نیز به حفظ وضع موجود اختصاص یافته و در این میان چالش‌های اقتصادی و آفاتی چون فساد، نظام سیاسی- اداری لبنان را به صورت فزاینده درگیر خود ساخته است.
طی سالیان اخیر به خصوص یک دهه گذشته مشکلات اقتصادی لبنانی‌ها بزرگ و بزرگتر شده است. اقتصاد لبنان در حالی که در سال 2009 رشدی 10 درصدی را تجربه کرده بود اینک شاهد رشدی زیر یک درصدی است.
به موازات افت رشد اقتصادی، بار بدهی‌های خارجی لبنان سنگین و سنگین تر شده و با رسیدن به رقم حدود 86 میلیارد دلاری، 150 درصد تولید ناخالص داخلی برآورد میشود.
به گزارش رسانه‌ها و آمار سازمان‌های اقتصادی بین‌المللی، یک چهارم جمعیت حدود 6میلیون نفری لبنان با فقر دست و پنجه نرم می‌کنند و در «عروس خاورمیانه» بیکاری و رکود توامان در حال پیشرفت است.
برخی ناظران می‌گویند میزان منابع مالی که بازیگران خارجی و برخی کشورهای منطقه به گروه‌ها و نهادهای همپیمان اعطا می‌داشتند کاهش یافته و حتی میزان اعتبارات و منابع مالی سعودی‌ها نیز به کمترین میزان خود طی سالیان اخیر رسیده است.
در چنین شرایطی اعلام وضع مالیات بر پیام‌رسان‌های تلفن همراه به خصوص تماس‌های واتساپی همچون جرقه‌ای برای فوران ناآرامی‌های این کشور به خصوص در پایتخت و شهرهای بزرگ همچون طرابلس و صیدا عمل کرد. البته پیش از آن هم اعتراضات پراکنده‌ای صورت گرفته بود که پیش‌درآمد تجمعات چندده هزار نفری محسوب می‌شد و سیاست‌های ریاضتی «سعد الحریری» را هدف گرفته بود.
هفته پایانی مهرماه نقطه آغاز تجمعات بزرگ اعتراضی در لبنان بود که به سرعت نخبگان این کشور را به چاره جویی برای بازگرداندن لبنانی‌ها از خیابان به خانه برانگیخت.
حریری در واپسین روزهای مهرماه از تصمیم خود برای وضع مالیات‌های جدید بازگشت و اعلام کرد ضمن کاهش پنجاه درصدی حقوق مقامات سابق و لاحق، میلیون‌ها دلار به طرح‌های حمایت از معیشت فرودستان و نیز تامین وام مسکن اختصاص خواهد داد.
بنابر اعلام حریری، وی خواهد کوشید تا جبران کسری بودجه سه و نیم میلیارد دلاری را از نه از طریق افزایش مالیات بلکه جذب سرمایه از بانک‌های خصوصی و همکاری بانک مرکزی به انجام رساند و موافقت مجلس و احزاب دیگر را برای طرح «تحول مالی» جلب کند.
در جریان اعتراضات لبنان، جشن و پایکوبی‌های خیابانی و تصاویری جالب توجه از وضعیت معترضان، این تصور را نزد برخی ناظران به وجود می‌آورد که تحولات لبنان در مقایسه با ناآرامی‌های چندصدکیلومتر آنسوتر در عراق چندان جدی نیست اما واقعیت این بود که در بیروت بر خلاف بغداد، نخست وزیر مجبور به کناره گیری از قدرت شد.
پس از استعفای حریری در هفتم آبان، گزینه‌های متعددی برای جایگزینی وی مطرح شدند که شاخص‌ترین آن‌ها «محمد الصفدی» وزیر دارایی پیشین بود؛ چهره‌ای که برخلاف اعلان قبلی وی مبنی بر رایزنی و جلب موافقت احزاب مهم تشکیل دهنده دولت، در نهایت گفت که از تشکیل کابینه و نخست وزیری انصراف می‌دهد.
ناآرامی‌های لبنان پنج هفته است که ادامه دارد و در تازه‌ترین تحول مهم، معترضان روز سه‌شنبه بیست و هشتم آبان از ورود نمایندگان پارلمان جلوگیری کردند؛ اقدامی که نشان می‌دهد بسیاری از آنان معتقدند راه بازگشت به خانه از تصمیمات پارلمان عبور نخواهد کرد.
با این حال، راهکاری ملموس برای بازگشت آرامش به لبنان به چشم نمی‌آید و تنها راهکارهایی کلی چون سپردن امور به تکنوکرات‌ها مطرح است. طی روزهای اخیر «میشل عون» رئیس جمهوری لبنان نیز در دیدار با هماهنگ کننده ویژه سازمان ملل در امور لبنان تاکید کرده که کابینه جدید این کشور شامل نمایندگانی از معترضان و نیز وزیرانی تکنوکرات و متخصص خواهد بود.
در موقعیت کنونی، نوسازی احزاب و گروه‌های سیاسی، پیرایش آن‌ها از فساد و ورود نخبگان جوان به حلقه قدرت راهکارهایی است که شاید بتواند به عنوان بدیلی کاربردی مورد توجه معترضان قرار گیرد.
در کنار این وعده، برخی خواسته‌هایی رادیکال چون ورود ارتش به عرصه سیاست را نیز مطرح می‌سازند که به نظر می‌رسد طرفداران اصلی این ایده با اهدافی چون ضربه زدن به نیروهای سیاسی نزدیک به مقاومت از بازیگران غربی- عربی خط می‌گیرند.
اجرای ایده تشکیل دولت با صحنه‌گردانی نیروهای تکنوکرات در حالی مطرح است که فرایند تشکیل دولت طی سال‌های اخیر با مشارکت نخبگان سنتی به خودی خود با مشکلاتی جدی مواجه شده و از این رو بسیاری از ناظران می‌گویند ممکن است پس از کناره‌گیری حریری باز هم لبنان دورانی طولانی را بدون نخست وزیر و کابینه غیرموقت سپری کند.
لبنان در پاییز 95 و پس از دوره‌ای دوساله و نیمه از اختلافات سیاسی و حزبی شاهد توافق گروه‌ها برای ریاست جمهوری میشل عون و نخست وزیری سعد حریری بود. پس از انتخابات پارلمانی پارسال هم چنین اختلافاتی سبب شد تا پروسه تشکیل دولت 9 ماه به طول بیانجامد و حریری در بهمن 97 موفق به تشکیل کابینه شود.
علاوه بر این و با توجه به تجارب عملکرد تکنوکرات‌ها در سیستم‌های سیاسی و شرایط پرچالش نظیر آنچه در لبنان می‌گذرد، تردیدهای بسیاری در مورد موفقیت الگوها فن‌سالارانه تشکیل دولت به چشم می‌خورد.
در این زمینه می‌توان به تجربه دولت تکنوکرات «ماریو مونتی» در ایتالیا اشاره کرد که آبان‌ماه سال 90 توانست در سیستم پارلمانی این کشور رای اعتماد نمایندگان را به دست آورد اما یک سال بعد و در اسفندماه سال 91، تکنوکرات‌ها در برابر احزاب چپ و راست سنتی با رهبرانی جدید و نیز حزب پوپولیستی و تازه تاسیس«پنج ستاره» شکست سختی را تجربه کردند.
نکته دیگری که صاحبنظران مسائل لبنان به آن اشاره می‌کنند اینکه اعتراضات اخیر هرچند رهبران حزبی و نخبگان سنتی را به دلایلی چون فساد هدف قرار داده و بسیاری از معترضان خواهان کنار رفتن آنان از قدرتند اما بخش مهمی از مطالبات باز هم از خاستگاه‌های حزبی و به عبارتی تقسیم‌بندی‌های قومی- مذهبی نظام سیاسی و اداری را به چالش می‌کشد و به نظر می‌رسد رهایی دموکراسی توافقی به سوی دموکراسی مدنی و سوا از تقسیم‌بندی‌های سنتی راه درازی را پیش رو دارد.
با توجه به این شرایط برخی ناظران می‌گویند در موقعیت کنونی، نوسازی احزاب و گروه‌های سیاسی، پیرایش آن‌ها از فساد و ورود نخبگان جوان به حلقه قدرت راهکارهایی است که شاید بتواند به عنوان بدیلی کاربردی مورد توجه معترضان قرار گیرد.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

چهره ها/ برج سازی راحله امینیان با روزنامه

چهره ها/ سلفی شهرزاد کمال‌زاده با گل و گیاه

چهره ها/ امید و ایمان پسران علی معلم

چهره ها/ نسیم خوشنودی در حال تزریق انرژی مثبت

تهیه‌کننده «کشتارگاه»: اگر دستور باشد، فیلمبرداری‌ها را تعطیل می‌کنیم

تصنیف «از عشق» با آواز استاد محمدرضا شجریان

خبر خوش وزیر بهداشت از آغاز تولید ملی داروی موثر کرونا

زالی: شرایط کرونا در پایتخت بسیار پیچیده است

قاتل بیرحم جسد زن جوان را سوزاند

ثبت نزدیکترین تصاویر از خورشید توسط "سولار اوربیتر"

توسعه پنل آلومینیومی که با نور خورشید آب را تصفیه می‌کند

بخشی از کتاب/ ما اغلب دیگران را بسیار شفاف‌تر و واضح‌تر می‌بینیم تا خودمان را

اکبر صحرایی با 20 داستان از طنازی در جنگ می‌آید

دیدار احمدی‌نژاد با اعضای شورای نگهبان برای انتخابات 1400

کرونا دامن جشنواره فیلم تلیوراید را هم گرفت

آیا اکران آنلاین موفقیت‌آمیز بوده است؟

دبیر شورای صنفی: تصمیمی برای تعطیلی سینما‌های تهران گرفته نشده است

بهمن فرمان‌آرا و دست‌گرمیِ تئاتری گران‌قیمت

اکران سریال «آقازاده» در «سینما ماشین»

چهره ها/ نازنین بیاتی ماسک به صورت

وقتی امبر هرد صورت جانی دپ را با سیگار سوزاند!

چهره ها/ عکس قدیمی از عمو قناد در لباس پلیس

چهره ها/ سلفی پریچهر قنبری با پسران شهاب حسینی

چهره ها/ رضا بهرام آماده انتشار آهنگ جدید

آهنگ «نگرانم» با صدای مسیح و آرش

کرونای خانوادگی

فاویپیراویر ایرانی برای درمان آنفلوآنزا تأیید شد

صوت/ حکایتی از «گلستان» سعدی با صدای خسرو شکیبایی

مدیر کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی خوزستان: اجرای صحیح قوانین سبب کاهش حوادث کار می شود

پرداخت بیش از 40 میلیارد ریال تسهیلات به کسب و کارهای متضرر از کرونا در خراسان رضوی

تحقیر پیاپی آمریکا از عین‌الاسد تا سن‌دیه‌گو

هراس آمریکا و اسرائیل از قرارداد ایران و چین و جیغ بنفش پادوهای فارسی‌زبان

دادگاه طبری و FATF

بازجوی امیرانتظام: او جاسوس نبود

نقش برادرزاده هاشمی و محسن رضایی در ماجرای مک فارلین

ستاد کرونا تعطیلی بوستان‌ها را اعلام نکرده است

دستوری در خصوص تعطیلی بوستان ها صادر نشده است

فدراسیون والیبال مهلت تسویه‌حساب تیم‌های لیگ برتری را تمدید کرد

افزایش نرخ رسمی 21 ارز

بهره‌برداری از 2 رام قطار جدید با حضور شهردار تهران

بهره‌برداری از 2 رام قطار جدید

دعوت از نوآوران برای ارائه راهکارهای کاهش هدررفت کود اوره در کشاورزی

10مربی برتر تاریخ جام ملت‌های آسیا

گسل مشا فعال شده است

ستاد کرونا مصوب کند طرح ترافیک را لغو می کنیم

جدیدترین توضیحات حناچی در مورد اجرای طرح ترافیک در روزهای کرونایی

چهره ها/ خاله قاصدک بی‌خیال پیری شد

جنجال‌ درباره زندگی خصوصی پیمان قاسمخانی؛ ازدواج مجددی در کار نیست!

«سگ تازی» تام هنکس رکورددار شد

اصرار به باز بودن سینماها با این شرایط بلبشو برای چیست؟