راه ترقی

آخرين مطالب

اقتصاد سیاسی؛ تورم و بحران اقتصادی در ایران نوشتارها

اقتصاد سیاسی؛ تورم و بحران اقتصادی در ایران
  بزرگنمايي:

راه ترقی - شرق /متن پیش رو در شرق منتشر شده و انتشار آن به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست
حسین راغفر- احسان سلطانی/ سیاست‌های آزادسازی، خصوصی‌سازی، مقررات‌زدایی، پولی‌سازی و کالایی‌سازی پدیده‌های اجتماعی و اقتصادی مسئول بحران‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کنونی کشور پس از جنگ تحمیلی است. سهم تضعیف ارزش پول ملی به‌عنوان مهم‌ترین متغیر اقتصاد کلان در بی‌ثبات‌سازی اقتصاد کلان، رکود تورمی، بی‌کاری گسترده، نابرابری‌های بی‌سابقه اقتصادی- اجتماعی؛ ثروت‌های نجومی؛ فساد بی‌سابقه در بافت اداری، فرهنگی و اجتماعی؛ تضعیف مستمر قدرت خرید مردم و بحران معیشتی جمعیت کثیری از جامعه؛ آسیب‌های اجتماعی از‌جمله گسترش افیون اعتیاد؛ رشد جرم و جنایت؛ خشونت و خودکشی؛ زنان خیابانی؛ کودکان‌ کار؛ فرار مغزها و سرمایه‌ها؛ گسل‌های تهدیدکننده امنیت اجتماعی- سیاسی را سبب شده‌‌ است.
مالیات تورمی
در اقتصاد تک‌محصولی ایران، تنها راه‌حل مرسوم و سهل‌الوصول برای رفع کسری بودجه و تنگناهای مالی نرخ ارز است و با نادیده‌گرفتن ریشه‌ها و عوامل کلیدی، نسخه افزایش نرخ ارز و اقلام اساسی به‌عنوان تنها راهکار کلیدی اقتصاد معرفی می‌شود. این نسخه برای گذران روزمره امور دولت و استمرار کسب منافع رانتی‌ها، همه فشارها را با اعمال مالیات تورمی به عامه مردم منتقل می‌کند. در‌این‌میان به سود بنگاه‌های دولتی و شبه‌دولتی و قشر قلیلی از جامعه، بخش خصوصی واقعی و مردم روز‌به‌روز نحیف‌تر و ضعیف‌تر می‌شوند. سیاست‌گذاری‌ها به جای کاهش نرخ تورم و پرداختن به ریشه مشکل به درمانی معطوف می‌شود که اقتصاد را وارد مارپیچ تورمی و دور تسلسل مخرب «افزایش نرخ ارز> افزایش نرخ تورم> افزایش نرخ ارز» می‌کند. این موضوع یعنی مالیات تورمی که در اصل فشار آن به اقشار ضعیف و متوسط وارد می‌شود، در سناریوی اعمال مالیات تورمی به جای «قطع مخارج غیر حاکمیتی و غیر ضروری دولت»، «قطع یا حداقل توزیع و کاهش تدریجی رانت‌ها» و «اخذ مالیات از ثروتمندان و درآمدهای بالا»، با ایجاد تورم (از طریق بالا‌بردن بهای اقلام کلیدی، خدمات دولتی و نرخ ارز) فشار همه اینها به عامه مردم منتقل می‌شود که پیامدهای آن افزایش فقر و نابرابری، تشدید رکود در بخش خصوصی و بی‌کاری است.
برندگان این اقتصاد رانتی-رفاقتی-غارتی کاسبان تحریم‌ها هستند. دارایی‌های اصلی آنها (مانند ارز، طلا، زمین، مسکن، مواد اولیه، کالاها) به‌همراه درآمدهای آنها غیر ریالی است یا به دلار ارزش‌گذاری می‌شود و بازندگان عموم مردم هستند که درآمدهای‌شان به ریال (کم ارزش‌گذاری‌شده) و هزینه‌های‌شان به دلار (بیش ارزش‌گذاری‌شده) است و با مالیات تورمی روبه‌رو می‌شوند. هم‌اکنون که اخبار کم‌رنگ‌شدن سایه تحریم‌ها به گوش می‌رسد، کاسبان تحریم‌ها در صف نخست مخالفان واقعی‌شدن (کاهش) متغیر کلیدی قیمت دلار و به‌تبع آن سایر دارایی‌ها و تخلیه حباب قیمت دارایی‌ها هستند.
توجه به دو رویداد در ماه‌های گذشته حائز اهمیت است. نخست، افزایش شدید درآمدهای ارزی کشور (هم به سبب افزایش شدید قیمت مواد خام و اولیه صنعتی مانند فلزات و مواد شیمیایی و هم افزایش صادرات و بهبود قیمت نفت خام) و دوم، کاهش ارزش حقیقی دلار (افزایش شدید قیمت مواد خام و اولیه صنعتی و مواد غذایی در جهان). این دو رویداد سبب می‌شود که حتی با کاهش قیمت دلار، نه‌تنها منافع بنگاه‌های خصولتی و شبه‌خصوصی تولیدکننده و صادرکننده مواد خام و اولیه (مانند فولادی‌ها و پتروشیمی‌ها) حفظ می‌شود، بلکه نسبت به سال گذشته بیشتر هم خواهد شد. با مقاومت شدید در مقابل کاهش قیمت‌ها و به‌ویژه قیمت ارز و نیز با توجه به افزایش شدید قیمت مواد خام و اولیه صنعتی و مواد غذایی در جهان، باید در انتظار شوک سوم تورمی -به دنبال دو شوک قیمت سال‌های 1397 تا 1399- از نیمه دوم سال 1400 بود. پیش‌بینی‌هایی که از ابتدای سال 1400 بازتاب یافته، حکایت از برنامه جدید برای تداوم بی‌ثبات‌سازی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در کشور دارد.
دست‌اندرکاران و ذی‌نفعان در زمین و مسکن، پس از بنگاه‌ها و بانک‌های خصولتی دومین گروهی هستند که از شوک‌های ارزی و قیمتی در تحریم‌ها بالاترین سودها را کسب کرده‌اند. این کاسبان بزرگ تحریم‌ها ضمن آنکه در برابر تخلیه حباب قیمت زمین و مسکن به‌شدت مقاومت می‌کنند، هم‌اکنون نسخه تزریق منابع مالی بانکی (از محل چاپ پول) به بازار املاک جهت ایجاد تقاضا و به تبع آن حفظ حباب قیمت زمین و مسکن را به بانک مرکزی پیشنهاد داده‌اند. کمدی تلخ موضع‌گیری‌های اخیر این اقتصادخوانده‌های پولی‌گرا این است که اینها همان کسانی هستند که در برابر برداشت دولت از منابع بانک مرکزی برای حمایت از مردم در مقابل کرونا به‌شدت مخالفت کردند؛ اقدامی که در همه کشور‌های صنعتی دنیا صورت گرفت. از نظر الیگارش‌ها خلق پول برای تأمین منافع بانک‌های خصوصی یا ذی‌نفعان بخش مسکن هیچ اشکالی ندارد؛ اما هر اقدام حمایتی برای کاهش آلام مردم محل ایراد است. علت این است که نارضایتی عمومی باید کماکان در آستانه‌های بحرانی باقی بماند. این مدعیان اقتصاد بازار، توصیه می‌کنند به جای اصلاح قیمت‌ها بر‌اساس سازوکار عرضه و تقاضا، بانک مرکزی با چاپ پول و تزریق آن به بازار مسکن، مانع از تخلیه حباب قیمت مسکن و واقعی‌شدن قیمت‌ها شود.
رکود بخش مسکن از صعود بی‌سابقه قیمت مسکن و سقوط قدرت خرید مردم ریشه می‌گیرد. قدرت خرید مسکن به کمتر از نصف میانگین بلندمدت سقوط پیدا کرده است. نسبت قیمت مسکن به درآمد مردم به بالاترین سطح تاریخی خود در کشور که یکی از بالاترین نسبت‌ها در جهان است، رسیده است؛ به‌صورتی‌که امروزه ایران دارای بالاترین سهم مسکن از هزینه خانوارها در بین کشورهای جهان است. در 20 سال گذشته ایران از بالاترین رشد قیمت حقیقی مسکن در سطح جهان برخوردار بوده است.
بحران مسکن شهری از تمرکز سرمایه‌گذاری‌ها در مسکن لوکس و مناطق خاص شهری و سرمایه‌گذاری ناکافی و نادرست در مسکن ارزان‌قیمت استطاعت مردم ریشه می‌گیرد. سوداگری در بخش مسکن با ورود منابع بانک‌ها و مؤسسات مالی خصوصی به بخش مسکن لوکس شهری شدت گرفت و درپی آن افزایش شدید قیمت‌ها و رکود مسکن یکی دیگر از دلایل دارایی‌های سمی بانک‌ها شد و تبدیل مسکن به کالای سرمایه‌ای و فعالیت‌های سوداگرانه و سفته‌بازانه در این بخش را تشدید کرده است. حفظ حباب قیمت مسکن منجر به رشد بالای اجاره‌ها و معضلات اقتصادی- اجتماعی برای خانوار‌های اجاره‌نشین، به‌ویژه در تهران و شهرهای بزرگ شده است. به‌این‌ترتیب مقاومت در مقابل تخلیه حباب قیمت‌ها موجب خواهد شد تداوم افزایش سهم مسکن از هزینه خانوارها، بالا‌رفتن نرخ تورم و فشارهای معیشتی در حداقل سه سال آینده را شاهد باشیم. تأمین منابع مالی برای تحریک تقاضا هیچ‌گونه منفعتی برای مردم دربر ندارد و همه این منابع با حفظ حباب قیمت یا افزایش قیمت مسکن نصیب مافیای مسکن و سوداگران مسکن خواهد شد. کسانی که در یک سال گذشته مسکن را احتکار کردند و افزایش مستمر قیمت‌ها را رقم زدند، اکنون در انتظار امواج جدید تورمی نشسته‌اند تا منافع کلان دیگری به دست آورند. راهکار اصلاح وضعیت بازار مسکن استفاده لازم و کافی از ابزارهای مالیاتی و نیز ارائه مشوق‌های لازم برای تولید مسکن (برای طبقات متوسط و متوسط رو به پایین)، برای مصرف و نه سوداگری است؛ کاری که در همه کشور‌های صنعتی صورت می‌گیرد، اما دولت و بانک مرکزی دلواپس کاسبان تحریم‌ها هستند و سه سال است که از هر ابزاری برای توجیه بالابردن قیمت ارز استفاده کرده‌اند. از همه ترفند‌ها برای ناموسی‌کردن ذخایر بانک مرکزی گرفته تا به‌کارگیری کلیشه‌های نخ‌نما‌شده «بازارسپاری، خروج سرمایه، ارزپاشی، سرکوب ارزی، بیماری هلندی و حمایت تولید» برای مهندسی افکار عمومی بهره‌ گرفته‌اند. بخش مهمی از بحران و رکود اقتصاد کنونی نتیجه اجرای دو شوک ارزی متوالی بی‌سابقه در اقتصاد ایران است که صرفا به تحریم‌ها نسبت داده می‌شود؛ زیرا حتی هم‌اکنون که سایه تحریم‌ها در حال کوتاه‌شدن است، کاسبان تحریم‌ها همچنان از قیمت‌های بالای ارز، مسکن و کالاها دفاع می‌کنند.
در‌این‌میان نباید از نقش مجلس نیز غفلت کرد که به‌همراه دولت و بانک مرکزی ظاهرا تنها وظیفه‌ای که برای خود قائل هستند، حفظ حباب قیمت ارز و دارایی‌های (زمین، مسکن، مواد اولیه، کالاها، سهام) آنهاست. هرچند شوک ارزی به ابزاری مناسب بدل شده است؛ اما نتیجه آن تخریب ساختارها و بنیان‌های اقتصاد اجتماعی، غیر‌رقابتی‌سازی اقتصاد، رکود تورمی گسترده، فساد و رانت‌خواری و بی‌ثباتی اجتماعی شده است.
مطالعه تورم در سه دهه اخیر حاکی از آن است، هنگامی که جهش‌های ارزی وجود نداشته باشد، نرخ تورم در حوالی 14 تا 15 درصد جریان دارد که می‌توان آن را با انضباط مالی دولت و هدایت منابع به سمت فعالیت‌های مولد در بخش حقیقی به‌طور چشمگیری کاهش داد.
اصلی‌ترین علت تورم در ایران فشار هزینه (cost push inflation) است که عمدتا از افزایش قیمت ارز (کاهش ارزش پول ملی)، افزایش هزینه‌های دادوستد (ناکارآمدی و فساد) و در نتیجه افزایش هزینه‌های تولید ایجاد می‌شود؛ بنابراین راه‌حل پیشنهادی هدف‌گذاری توأم نرخ تورم و نرخ ارز است. به این منظور باید نرخ ارز حقیقی را هدف‌گیری کنیم و البته هدف‌گیری تورمی هیچ‌جا الگوی یکسانی ندارد.
از آنجایی که خود دولت با هماهنگی مجلس وقت مبادرت به افزایش قیمت ارز برای تأمین کسری بی‌انضباطی مالی بخش عمومی کرده است، کاهش قیمت ارز از حدود دلار آمریکا 25 هزار تومان به 10 هزار تومان باید اولین اقدام دولت بعد برای تقویت پول ملی باشد و درپی آن اقدامات مستمر برای تقویت پول از طریق توجه به تولید پیگیری شود.
با توجه به اینکه اصلی‌ترین محل عرضه ارز منابع حاصل از فروش سرمایه‌های طبیعی است و متعلق به همه مردم این سرزمین- نه‌تنها نسل‌های حاضر بلکه نسل‌های آتی- است، این سرمایه‌ها تنها قابل تبدیل به اشکال دیگر سرمایه است که نتایج آن هم پایداری بین‌نسلی را درپی‌ داشته باشد.
قیمت‌گذاری ارز تنها باید با توجه به دو نکته که کنترل‌کننده هم هستند، تعیین شود. نخست رفاه عمومی- به‌ویژه توجه به قدرت خرید خانواده‌های کم‌درآمد- و دوم قابلیت تولید در داخل به نحوی که هزینه‌های تولید تولیدکنندگان واقعی در اقتصاد به نحوی شکل بگیرد که قادر به رقابت با قیمت فوب کالا‌های خارجی شود. باید توجه داشت که قیمت کالاهای عرضه‌شده در داخل به‌دلیل افزایش هزینه‌های دادوستد (ناکارآمدی و فساد) و وجود دست‌های واسطه‌گران و دلا‌ل‌ها به‌شدت متورم شده است. تنها وجود یک عزم سیاسی است که می‌تواند به تخریب حباب‌های قیمتی قیام کند؛ اما هنوز نشانه‌ای از این عزم به چشم نمی‌خورد.

لینک کوتاه:
https://www.rahenou.ir/Fa/News/260000/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

روحانی: عملیات واکسیناسیون با حل مشکل واردات سرعت می گیرد

دیدار نماینده ویژه ایران با وزیرخارجه پاکستان، افغانستان محور مذاکرات

این داغ سنگین برای جامعه ایرانی و خبرنگاران فراموش نشدنی است

روحانی: ایران از لحاظ گازرسانی در دنیا اول است

بررسی پرونده ارز جهانگیری و سقوط بورس در کمیسیون اصل90 مجلس

داورزنی: از مردم ایران عذرخواهی می‌کنم/ آلکنو پاسخگوی تصمیماتش خواهد بود

افزون بر 95 درصد جمعیت کشور تحت پوشش شبکه گاز رسانی قرارگرفتند

آغاز بهره برداری از طرح های ملی وزارت نفت با فرمان رییس جمهوری

تغییرات رئیسی اتوبوسی نیست

اردوهای دوومیدانی‌کاران مطابق شرایط آب‌وهوایی توکیو برگزار می‌شود

واکسن‌های کرونا دوره‌ قاعدگی زنان را تحت تاثیر موقت قرار می‌دهند

ترکیب 2 آنتی بادی از بروز گونه‌های به شدت مسری کرونا پیشگیری می‌کند

ضرورت نوآوری در تولید صنایع‌دستی/ سِرمه‌دوزی فقط رومیزی یا بقچه نیست

آیا واکسیناسیون به حیات کرونا پایان می‌دهد؟

ابتکار: چه عزیزانی پرواز کردند!

نرخ رسمی 27 ارز افزایش یافت

بازار سکه و طلا در انتظار برداشته شدن عملی تحریم‌ها

پیشرفت 70 درصدی پروژه‌های اولویت‌دار دولت الکترونیک

مهار تورم باید اولین اولویت دولت جدید باشد

معصومه ابتکار: خانم‌ها وارد ورزشگاه شدند و این دروغ است که نشدند/ مفهوم عدالت جنسیتی برگرفته از غرب و سند 2030 نیست

گریم عجیب بیژن بنفشه‌خواه برای سریال تاریخی «مستوران»

ابوالفضل پورعرب؛ ستاره ای که در دهه 70 عشق جوانان بود

رضا صادقی خواننده «دودکش» شد

سنگ تمام حبیب رضایی برای تولد 66 سالگی پرویز پرستویی

نوید محمودی: طالبان مردم سرزمینم را آواره کرده است

رقص پای «جناب خان» جلوی سرمربی بوکس ایران

مهدی فخیم زاده و جمشید هاشم پور دکتری گرفتند

فیلمی خصوصی که برای همه دانش آموزان بلوتوث شده!

طلسم اکران سینماها با «دینامیت» می‌شکند؟!

گرفتار شدن شیوا هنگام سرقت

وقتی خیابانی از تلویزیون بی خبر است!

چالش روشن نکردن کولر به تلویزیون هم رسید

تبریک ویدئویی مهران احمدی برای تولد پرویز پرستویی

رئیس مبارزه با معیشت مردم: مرغ و گوشت نخورید دیگه!

خاطره اسدی کرونا گرفت

آغاز فصل دوم «محاکات» با داستان زندگی بازیگر هیولا

دلیل محبوبیت نقش پدرام شریفی در «می خواهم زنده بمانم»

افشاگری تهیه کننده سینما درباره بازیگری که 7.5میلیارد برای 4ماه گرفت!

بازپخشی سریالی از 15 سال پیش با بازی حامد کمیلی

شهاب حسینی: عباس کیارستمی اندیشمند سینما بود

سیلی سنگین مادر به صورت پسرش

تست گریم کاراکترهای سریال زیرخاکی

چهره ها/ 20 سال پیش امیر جعفری و امیر نوری

واکنش حوزه هنری پس از تخریب دو سینمای تاریخی مشهد: ما مدعی هستیم

صداوسیما اقدام آمریکا علیه دامنه‌های اینترنتی خود را محکوم کرد

اما و اگرهای ساخت «زیرخاکی 3» و بازگشت هادی حجازی فر

پیکر زنده‌یاد مجتهدی فردا تشییع می‌شود

بازیگرِ مردی که امشب داستان زندگی شخصی‌ اش را در تلویزیون تعریف می‌کند

مادرش دیگه نیست...

پویش «خانواده من» روی موج رادیو