راه ترقی - زومیت / کشف تازهای در قلب کهکشان راه شیری نشان میدهد سیاهچاله عظیم مرکز کهکشان فقط ماده را نمیبلعد، بلکه بخشی از گاز داغ اطراف را نیز به فضا پرتاب میکند.
در مرکز کهکشان راه شیری، سیاهچالهای کلانجرم به نام کمان ای (Sagittarius A) قرار دارد که سالهاست یکی از مهمترین اهداف مطالعه اخترشناسان به شمار میرود. اکنون پژوهشگران برای نخستین بار شواهد مستقیمی از وجود جریانی از گاز داغ یا «باد» در اطراف این سیاهچاله یافتهاند.
بازار
سیاهچاله مرکز راه شیری جرمی حدود ۴ میلیون برابر خورشید دارد. اگر جرم زمین را معیار قرار دهیم، جرم این سیاهچاله بیش از یک تریلیون برابر زمین است. با وجود چنین جرم عظیمی، تمام این ماده در ناحیهای فشرده شده که قطرش تنها حدود دوهزار برابر قطر زمین است. این چگالی فوقالعاده زیاد باعث میشود گرانش سیاهچاله آنقدر قوی باشد که حتی نور نیز پس از عبور از مرز مشخصی، دیگر نتواند از آن فرار کند.
دانشمندان مدتهاست گمان میکنند در مرکز تقریباً همه کهکشانها، سیاهچالههای کلانجرم وجود دارند. بااینحال، اگرچه کمان ای نزدیکترین نمونه از این نوع سیاهچالهها به زمین است و بیش از هر سیاهچاله کلانجرم دیگری مورد مطالعه قرار گرفته، تاکنون هیچ نشانه مستقیمی از بادهای گازی خارجشونده از آن مشاهده نشده بود.
برای نخستین بار، شواهد مستقیمی از وجود باد داغ خروجی از اطراف سیاهچاله کمان ای در مرکز کهکشان راه شیری به دست آمده است
یکی از دلایل دشواری این رصد، موقعیت ما در داخل کهکشان راه شیری است. مورچیکووا توضیح میدهد: «برای مشاهده سیاهچاله خودمان باید از میان صفحه کهکشان نگاه کنیم. این مسیر مملو از گاز، غبار و ساختارهای یونیده است و دیدن آنچه را که در مرکز کهکشان رخ میدهد، بسیار دشوار میکند.»
برای حل مشکل، النا مورچیکووا و مارک گورسکی از دانشگاه نورثوسترن همراه با همکارانشان دادههای جمعآوریشده توسط آرایه بزرگ میلیمتری و زیرمیلیمتری آتاکاما (ALMA) را بررسی کردند. این مجموعه تلسکوپهای رادیویی در صحرای آتاکامای شیلی قرار دارد و یکی از قدرتمندترین ابزارهای دنیا برای مطالعه گازهای سرد میانستارهای محسوب میشود.
به گزارش ساینتیفیک آمریکن، پژوهشگران با استفاده از این دادهها تصویری دقیق از گاز مولکولی سرد پیرامون کمان ای تهیه کردند. سپس نور رادیویی بسیار درخشانی را که از نزدیکی سیاهچاله میآمد از تصویر حذف کردند تا بتوانند ساختارهای کمنورتر را مشاهده کنند.
پس از این پردازش، ساختارهایی ظاهر شدند که پیشتر قابل مشاهده نبودند. برجستهترین آنها حفرهای مخروطیشکل بود که حدود سه سال نوری طول داشت. برای درک بهتر این اندازه باید توجه داشت که هر سال نوری برابر با مسافتی است که نور در یک سال طی میکند؛ یعنی حدود ۹٫۵ تریلیون کیلومتر. بنابراین طول این ساختار به دهها تریلیون کیلومتر میرسد.