راه ترقی - روزنامه سازندگی / متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
آرامش روانی جامعه چگونه با اختلالات بانکی به بازی گرفته میشود؟
طی روزهای گذشته، گزارشهای میدانی و شکایتهای گسترده شهروندان از بروز اختلالات عمیق و دوباره در خدمات دو بانک بزرگ کشور یعنی بانکهای ملی و صادرات حکایت دارد. شرکت خدمات انفورماتیک روز شنبه، ششم تیرماه، رسماً تأیید کرد که افت کیفیت و قطعیهای روز جاری ناشی از تداوم آثار حمله سایبری دوم تیرماه به زیرساختهای بانکی است. براساس دادههای مندرج در گزارشهای تخصصی که پیش از این ابعاد فنی بحران را مستند کردهاند، شبکه پولی کشور ظرف یک سال گذشته، متحمل سه موج سنگین و ویرانگر از حملات هکری شده است. دور نخست این نبرد دیجیتال در جریان جنگ ۱۲ روزه و در خردادماه ۱۴۰۴ رخ داد که طی آن زیرساختهای بانکهای سپه و پاسارگاد برای روزها و حتی هفتهها از دسترس خارج شد و گروه هکری موسوم به «گنجشک درنده» مسئولیت نابودی بخشی از دادههای آن را برعهده گرفت. در موج دوم و همزمان با جنگ ۴۰ روزه در اواخر سال گذشته، بانک ملی ایران با داشتن بیش از ۴۰ میلیون مشتری که بخش عمده آنان را کارمندان و بازنشستگان تشکیل میدهند، در آستانه شب عید، هدف قرار گرفت و صفهای طویلی از مردم سردرگم را در شرایط جنگی مقابل شعب ایجاد کرد. اکنون در موج سوم که از ۲۳ خردادماه سال جاری و در دوران آتشبس آغاز شده چهار بانک ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات ایران بهطور زنجیرهای هدف هجوم قرار گرفتهاند.
از کار افتادن کارتها و تکذیب بانکها
بررسی دقیق وضعیت جاری در پایتخت و شهرهای بزرگ نشان میدهد که بهرغم اعلام روابط عمومی بانک ملی مبنی بر اجرای عملیات بهروزرسانی در شب گذشته برای آمادهسازی سامانهها، خدمات مبتنی بر کارت و اپلیکیشنهای موبایلبانک این نهاد مالی همچنان برای بسیاری از کاربران غیرقابل استفاده است.
فرسایش روان مردم
با وجود تشدید نگرانیها در افکار عمومی، شرکت خدمات انفورماتیک و بانک مرکزی مدعی شده که هیچگونه دسترسی غیرمجاز یا نشت اطلاعات محرمانه مشتریان رخ نداده و داراییهای مردم در امنیت کامل است. نیما امیرشکاری، کارشناس اقتصاد دیجیتال، در تحلیل ریشههای این آسیبپذیری مداوم معتقد است که ریشه اصلی تکرار این حوادث را باید در «ضعف ارتباط با دنیا» و انزوای تکنولوژیک کشور جستوجو کرد.
بانکها نیروی متخصص ندارند
در لایه مدیریتی نیز چالش عمیقی در زمینه تابآوری و پاسخگویی وجود دارد. سعید سوزنگر، کارشناس امنیت سایبری به این نکته اشاره میکند که سازمانها و بانکهای ایرانی حاضرند هزینههای گزافی را صرف خرید تجهیزات و سختافزارهای گرانقیمت کنند اما سرمایهگذاری متناسبی روی جذب و حفظ نیروی انسانی متخصص انجام نمیدهند. در نتیجه، دانش کافی برای پیکربندی صحیح و بهرهبرداری حداکثری از این ابزارها وجود ندارد.
ارتباطی به اینترنت ندارد
ابعاد این بحران زمانی پیچیدهتر میشود که موضوع به مباحث کلان امنیت ملی و جنگهای نوین گره میخورد. در روزهای گذشته، ردپای تضادهای جناحی و تحلیلهای غیرکارشناسی نیز در حاشیه این بحران خودنمایی کرد. برخی مقامات ازجمله امیر سیاح، معاون مرکز ملی فضای مجازی، با انتشار مواضعی مدعی شدند که باز شدن اینترنت بینالملل عامل اصلی این حملات بوده و خواستار تداوم محدودیتهای ارتباطی شدند. این ادعا بلافاصله با پاسخ تند بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت مواجه شد. اکبری با رد هرگونه ارتباط میان اتصال به اینترنت و هک بانکها، صراحتاً اعلام کرد که سامانههای اصلی (Core Banking) این بانکها و شرکت ارائهدهنده خدمات به آنها اصلاً به اینترنت عمومی متصل نبوده و لایههای دیگر آنها نیز در بستر داخلی و بهصورت «ایراناکسس» مدیریت میشوند.
هدف معیشت مردم است
در نهایت، فلج شدن موقت سیستم پرداخت الکترونیک در کشوری که پول نقد به شدت در آن نایاب شده مستقیماً معیشت روزمره مردم را هدف قرار داده است؛ بهطوری که اختلال در جابهجاییهای خرد، پرداخت کرایه تاکسی و خرید اقلام اساسی نظیر نان، لایههای اجتماعی این بحران تکنولوژیک را نمایانتر کرده است. وقوع سه حمله بزرگ در یک سال ثابت کرد که مراکز داده به میدانهای اصلی نبردهای ترکیبی معاصر تبدیل شدهاند و هدف مهاجمان فراتر از سرقت دارایی، ایجاد ناکارآمدی در بدنه دولت و تزریق ناامیدی به بدنه جامعه است.