راه ترقی - تسنیم /از وعده رقابت با ردبول تا سقوطی که یکی از عجیبترین پروندههای تجاری تاریخ فرمول یک را رقم زد.
فرمول یک به سختگیریهای بیسابقه در حوزه فنی شهرت دارد. خودروها پیش از هر مسابقه بارها بازرسی میشوند، کوچکترین تغییرات مهندسی زیر ذرهبین ناظران فدراسیون جهانی اتومبیلرانی قرار میگیرد و تخطی از قوانین میتواند به حذف یک تیم از رقابتها منجر شود. با این حال، در سال 2019 اتفاقی رخ داد که نشان داد حتی حرفهایترین مسابقات جهان نیز در برابر یک شریک تجاری پرحاشیه آسیبپذیر هستند.
ماجرا از زمانی آغاز شد که شرکت بریتانیایی ریچ انرژی به عنوان اسپانسر اصلی تیم هاس وارد فرمول یک شد؛ شرکتی که وعده داده بود با غولهایی مانند ردبول رقابت کند اما تنها چند ماه بعد نامش با اختلافات حقوقی، ابهامهای مالی و یکی از عجیبترین رسواییهای تجاری تاریخ این ورزش گره خورد.
در مرکز این داستان، ویلیام استوری قرار داشت؛ تاجری بریتانیایی که خود را کارآفرینی موفق معرفی میکرد و از فعالیت در حوزههای مختلف از سرمایهگذاری گرفته تا تجارت بینالمللی میگفت. او در سال 2015 برند ریچ انرژی را راهاندازی کرد و مدعی شد نوشیدنی انرژیزای این شرکت قرار است جایگاه ردبول را در بازار به چالش بکشد.
اما از همان ابتدا، نشانههایی وجود داشت که با این روایت همخوانی نداشت. خبرنگاران حوزه فرمول یک و کسبوکار در بریتانیا بارها تلاش کردند محصولات ریچ انرژی را در فروشگاهها پیدا کنند اما این نوشیدنی حضور بسیار محدودی در بازار داشت. همزمان، صورتهای مالی ثبت شده شرکت نیز با ادعاهای استوری درباره سرمایهگذاریهای کلان و ظرفیت بالای تولید همخوانی نداشت و همین موضوع، تردیدهایی درباره توان مالی این برند ایجاد کرد.
با وجود این پرسشها، ریچ انرژی در پایان سال 2018 قراردادی با تیم هاس امضا کرد و به اسپانسر عنوانی این تیم تبدیل شد. ارزش این قرارداد در رسانههای جهانی حدود 15 میلیون دلار در سال برآورد شد. هاس نیز برای نخستین بار رنگآمیزی سنتی خود را کنار گذاشت و با طراحی مشکی و طلایی، که یادآور خودروهای مشهور لوتوس بود، وارد فصل 2019 شد.
استوری در مراسم معرفی همکاری، با اعتمادبهنفس اعلام کرد ریچ انرژی نه تنها در بازار، بلکه «در پیست مسابقه» نیز ردبول را شکست خواهد داد. این اظهارات توجه زیادی را جلب کرد اما عملکرد نه چندان موفق هاس در آغاز فصل، باعث شد نگاهها به سمت اسپانسری معطوف شود که بیش از اندازه درباره خود صحبت میکرد.
چند ماه بعد، بحران اصلی از جایی آغاز شد که کمتر کسی انتظارش را داشت. شرکت بریتانیایی Whyte Bikes از ریچ انرژی شکایت کرد و مدعی شد لوگوی گوزن این شرکت، نسخهای کپی شده از نشان تجاری آن است. استوری این ادعا را رد کرد و گفت طراحی لوگو از گوزنهای پارک ریچموند لندن الهام گرفته شده است اما دادگاه این دفاع را نپذیرفت و در نهایت رأی به سود Whyte Bikes صادر شد. پس از این حکم، ریچ انرژی مجبور شد استفاده از لوگوی خود را متوقف کند و این نشان از روی خودروهای هاس نیز حذف شد.
همزمان، ادعاهای مطرح شده درباره فعالیتهای تجاری ریچ انرژی نیز زیر ذرهبین قرار گرفت. یکی از مهمترین آنها، تولید 90 میلیون قوطی نوشیدنی بود. بررسیهای انجام شده نشان داد این قوطیها تولید شده بودند اما بخش قابل توجهی از آنها هرگز با نوشیدنی پر نشدند و وارد شبکه توزیع نشدند؛ موضوعی که فاصله میان تبلیغات شرکت و واقعیت فعالیتهای آن را آشکارتر کرد.
بحران در تابستان 2019 وارد مرحله تازهای شد. صفحه رسمی ریچ انرژی در شبکههای اجتماعی به طور ناگهانی اعلام کرد همکاری با هاس به پایان رسیده است و عملکرد ضعیف تیم را یکی از دلایل این تصمیم دانست اما تنها چند ساعت بعد، مدیران هاس اعلام کردند هیچ اطلاعی از این تصمیم نداشتهاند و قرارداد همچنان پابرجاست.
اندکی بعد، گروهی از سهامداران ریچ انرژی نیز با انتشار بیانیهای اعلام کردند استوری بدون هماهنگی با هیئتمدیره چنین تصمیمی گرفته و دیگر نماینده شرکت نیست. این اختلافات، به جنگی علنی میان مدیرعامل و سهامداران تبدیل شد؛ جنگی که بیش از پیش اعتبار ریچ انرژی را زیر سؤال برد.
در نهایت، سپتامبر 2019 پایان رسمی این همکاری را رقم زد. اگرچه دو طرف در بیانیههای رسمی از «تغییر راهبرد تجاری» گفتند اما روشن بود که همکاری زیر فشار اختلافات حقوقی، مالی و مدیریتی ادامهپذیر نیست.
با وجود پایان این ماجرا، مهمترین پرسش همچنان بیپاسخ ماند؛ ریچ انرژی چگونه توانست نخستین پرداخت خود را به هاس انجام دهد؟ اسناد مالی شرکت با چنین پرداختی همخوانی نداشت و هیچگاه توضیح شفافی درباره منشأ این منابع مالی ارائه نشد.
چند سال بعد، روزنامهنگاران آمریکایی الیزابت بلکاستاک و آلانیس کینگ با انتشار کتاب Racing with Rich Energy، جزئیات این پرونده را بر اساس اسناد دادگاه و مدارک رسمی بررسی کردند. نتیجه تحقیقات آنها نشان میداد بسیاری از پرسشهایی که از نخستین روزهای ورود ریچ انرژی به فرمول یک مطرح شده بود، همچنان بدون پاسخ مانده است.
پرونده ریچ انرژی امروز بیش از آنکه داستان شکست یک اسپانسر باشد، به نمونهای از اهمیت راستیآزمایی شرکای تجاری در ورزش حرفهای تبدیل شده است. این ماجرا نشان داد حتی در محیطی که کوچکترین جزئیات فنی خودروها با دقت کنترل میشود، بیتوجهی به بررسی سوابق و توان مالی شرکای تجاری میتواند یکی از بزرگترین حاشیههای تاریخ این ورزش را رقم بزند.