راه ترقی - انتخاب / سی‌بی‌اس نوشت: جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از آنکه یک حمله پهپادی ارتش اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴ به کشته شدن هفت امدادگر سازمان «آشپزخانه مرکزی جهانی» (World Central Kitchen) در نوار غزه منجر شد، در آستانه اتخاذ «اقدامات سخت‌گیرانه‌ای» علیه اسرائیل قرار داشت؛ اما اطلاعاتی که نشان می‌داد ایران در آستانه انجام یک حمله هوایی «بی‌سابقه» علیه اسرائیل است، مانع از آن شد که بایدن این اقدامات را عملی کند. این موضوع را برت مک‌گورک، مشاور ارشد خاورمیانه‌ای چهار رئیس‌جمهور آمریکا، بیان کرده است.
در ادامه این مطلب آمده است: مک‌گورک در مصاحبه‌ای با برنامه «فیس دِ نیشن» شبکه CBS که روز پنجشنبه ضبط شد، گفت بایدن از نحوه مدیریت جنگ غزه توسط بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، «به ستوه آمده بود».
او گفت: «در آن لحظه، اگر آن حمله موشکی قریب‌الوقوع نبود ــ حمله‌ای که پس از آن مجبور شدیم نیروهای نظامی‌مان را به کار بگیریم ــ فکر می‌کنم ما اقدامات بسیار سخت‌گیرانه‌ای علیه اسرائیل اتخاذ می‌کردیم.»
مک‌گورک افزود که قطع ارسال تسلیحات آمریکایی به اسرائیل «به‌طور جدی روی میز بود».
آمریکا به همراه شرکای عرب و اروپایی خود به دفاع از اسرائیل در برابر حمله ایران کمک کرد. مک‌گورک گفت این حمله شامل ۱۲۰ موشک بالستیک، ۱۷۰ پهپاد و ۳۰ موشک کروز بود که «همه به‌گونه‌ای شلیک شدند که تقریباً هم‌زمان به اهداف برسند».
مک‌گورک در کتاب خاطرات جدید خود با عنوان «لبه پرتگاه» (Brink) که قرار است روز سه‌شنبه منتشر شود، گفت در آن مقطع گفت‌وگویی پرتنش میان بایدن و نتانیاهو انجام شد که طی آن رئیس‌جمهور آمریکا به نخست‌وزیر اسرائیل هشدار داد ممکن است ارسال تسلیحات را متوقف کند.
به گفته مک‌گورک، بایدن به نتانیاهو گفته بود: «فکر می‌کنی من بابانوئلم؟ اینجا در اسرائیل خبری از بابانوئل نیست، رفیق.»
در آن زمان، دولت اسرائیل اعلام کرده بود که بیش از ۱۳۰ گروگان در غزه وجود دارند و وزارت بهداشت غزه، که تحت کنترل حماس است، شمار شهدای فلسطینی را حدود ۳۴ هزار نفر اعلام کرده بود.
مک‌گورک در مصاحبه با CBS News درباره واکنش اولیه دولت بایدن به حمله ۷ اکتبر حماس علیه اسرائیل، نحوه مدیریت جنگ اسرائیل علیه حماس در غزه، تلاش‌ها برای دستیابی به توافق آتش‌بس و آزادی گروگان‌ها، نقش ایران و همچنین تلاش چندین‌ساله برای عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی صحبت کرد.
مک‌گورک دیگر با دولت بایدن همکاری نمی‌کند و در حال حاضر تحلیلگر شبکه CNN است.
مک‌گورک: «اگر حمایت آمریکا از اسرائیل را متوقف کنید، بحران پایان نمی‌یابد»
نحوه مدیریت جنگ اسرائیل و حماس توسط بایدن طی سال‌های گذشته با انتقادات زیادی روبه‌رو بوده است؛ از جمله از سوی اعضای حزب دموکرات خودش. در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴، دولت بایدن با فشارهای شدیدی برای توقف کمک‌های نظامی به اسرائیل، به دلیل بحران انسانی در غزه، مواجه شد.
آمریکا بزرگ‌ترین تأمین‌کننده تسلیحات اسرائیل است و میلیاردها دلار کمک در اختیار این کشور قرار می‌دهد.
در بررسی وزارت خارجه آمریکا در سال ۲۰۲۳ درباره عملکرد اسرائیل آمده بود که «ارزیابی آن منطقی است» که نیروهای امنیتی اسرائیل از تسلیحات ساخت آمریکا در مواردی به شیوه‌هایی استفاده کرده‌اند که «با تعهدات مربوط به حقوق بشردوستانه بین‌المللی» سازگار نبوده است.
این گزارش همچنین اعلام کرده بود که تلفات در غزه، «از جمله سطح بالای تلفات غیرنظامیان»، پرسش‌های جدی درباره این موضوع ایجاد کرده است که آیا ارتش اسرائیل در همه موارد از تسلیحات ساخت آمریکا «به شکل مؤثر» استفاده می‌کند یا خیر.
سناتور دموکرات کریس ون هولن در نوامبر ۲۰۲۴ در برنامه «فیس دِ نیشن» گفت بایدن از اهرم فشار آمریکا به اندازه کافی استفاده نکرده است. او استدلال کرد که بایدن پس از بی‌اعتنایی نتانیاهو به درخواست‌هایش، همچنان «بمب بیشتر و پول بیشتر» در اختیار اسرائیل قرار داد و به قوانین آمریکا اشاره کرد که ارسال تسلیحات به واحدهای نظامی ناقض حقوق بشر را محدود می‌کنند.
از آن زمان، بحث درباره آینده روابط آمریکا و اسرائیل همچنان ادامه داشته است. بخشی از انتقادها درباره اینکه دولت بایدن در واکنش به اقدامات اسرائیل در غزه به اندازه کافی قاطع نبوده، متوجه مک‌گورک نیز شده است؛ او هماهنگ‌کننده امور خاورمیانه و شمال آفریقا در شورای امنیت ملی کاخ سفید و یکی از بانفوذترین مشاوران بایدن بود.
مک‌گورک خاطرنشان کرد که دولت بایدن برخی انتقال‌های تسلیحاتی به اسرائیل، از جمله بمب‌های ۲ هزار پوندی، را متوقف کرد، اما هرگز ارسال تسلیحات به اسرائیل را به‌طور کامل متوقف نکرد.
او معتقد است برخی درخواست‌ها برای اقدامات شدیدتر نیز احتمالاً مؤثر واقع نمی‌شدند.
مک‌گورک گفت: «اسرائیل همچنین یکی از بزرگ‌ترین صنایع تسلیحاتی جهان را دارد. بنابراین این تصور که اگر بایدن یک گام فراتر می‌رفت و اقدامات بیشتری انجام می‌داد، جنگ متوقف می‌شد، با شواهد و سوابق موجود سازگار نیست.»
مک‌گورک همچنین استدلال کرد که اعمال فشار بیش از حد علنی بر اسرائیل می‌توانست موضع حماس را سخت‌تر کند و در نهایت مذاکرات برای پایان دادن به جنگ غزه و آزادی گروگان‌ها را به عقب بیندازد.
او گفت: «من همیشه به این پرسش برمی‌گردم: چگونه می‌توان این بحران را پایان داد؟ و فکر می‌کنم سوابق نشان می‌دهد که اگر فقط حمایت آمریکا از اسرائیل را متوقف کنید، بحران پایان نخواهد یافت؛ بلکه اوضاع بدتر خواهد شد.»
هم‌زمان با جنگ اسرائیل و حماس، حملات گروه‌های نیابتی مورد حمایت ایران علیه نیروهای آمریکایی نیز افزایش یافت. مک‌گورک از بایدن خواست برای بازدارندگی این حملات، ایران را مجازات کند و از همکارانی در دولت بایدن که نسبت به حمله به مقام‌های ایرانی در واکنش به این حملات محتاط بودند، ابراز نارضایتی کرد.
اگر ایران «به سمت» تولید اورانیوم با درجه تسلیحاتی حرکت می‌کرد، چه می‌شد؟
مک‌گورک گفت یکی از اهداف بایدن جلوگیری از وقوع یک جنگ منطقه‌ای گسترده‌تر بود. در همین حال، حملات هوایی پراکنده میان ایران و اسرائیل ادامه داشت.
در دسامبر ۲۰۲۴، مک‌گورک همراه با جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی وقت آمریکا، به اسرائیل سفر کرد و آنها در تلاش بودند به توافقی با حماس برای آزادی گروگان‌های اسرائیلی باقی‌مانده دست پیدا کنند.
به گفته مک‌گورک، نتانیاهو در جریان این سفر درباره حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران، از جمله تأسیسات فردو، صحبت کرده بود؛ تأسیساتی که در دل کوه ساخته شده و برای فرآوری و نگهداری اورانیوم با غنای بالا مورد استفاده قرار می‌گرفت.
فردو یکی از سه سایت هسته‌ای ایران بود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ژوئن ۲۰۲۵ دستور بمباران آنها را صادر کرد؛ هشت ماه پیش از آنکه دولت ترامپ و نیروهای اسرائیلی جنگ گسترده‌تری را علیه ایران آغاز کنند.
مک‌گورک گفت دولت بایدن در اواخر سال ۲۰۲۴ نگران بود که ایران ممکن است «به سمت تولید» اورانیوم با درجه تسلیحاتی حرکت کند و مقام‌های آمریکایی در صورتی که شواهدی به دست می‌آمد که نشان دهد ایران در حال ساخت بمب هسته‌ای است، برای انجام حمله آماده بودند.
نتانیاهو از آمریکا خواسته بود منتظر رسیدن ایران به آن مرحله نماند.
مک‌گورک گفت: «ما در واقع یک جلسه کمیته مدیران ارشد داشتیم؛ یعنی همه افراد اصلی دور یک میز بودند. بحث این بود که اگر چنین چیزی را ببینیم، چه کار خواهیم کرد؟ و تا جایی که به یاد دارم، همه متفق‌القول بودند که در فردو حمله خواهیم کرد.»
او افزود: «ما چنین چیزی را مشاهده نکردیم. به ایران پیام دادیم که حتی به این موضوع فکر هم نکنید. اما در عین حال، نتانیاهو به‌وضوح در حال بررسی چنین اقدامی بود.»
یک ماه پس از آن، آتش‌بسی میان حماس و اسرائیل به توافقی برای آزادی شماری از گروگان‌ها منجر شد؛ این توافق تنها چند روز پیش از آغاز ریاست‌جمهوری ترامپ و خروج تیم امنیت ملی بایدن از کاخ سفید حاصل شد.
مک‌گورک گفت او و استیو ویتکاف، فرستاده دولت ترامپ در امور خاورمیانه، توافق کرده بودند که «دوشادوش یکدیگر» کار کنند. او توضیح داد که تیم‌های بایدن و ترامپ هر دو بر حماس و اسرائیل فشار وارد کردند.
حماس در اکتبر ۲۰۲۵، در چارچوب توافق آتش‌بس دیگری، آخرین گروگان‌های زنده را آزاد کرد.
آمریکا هیچ «هشدار یا نشانه‌ای» درباره حمله ۷ اکتبر نداشت
شرایط منتهی به حمله ۷ اکتبر در هفته‌های اخیر بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. روزنامه نیویورک تایمز، نشریه آتلانتیک و روزنامه اسرائیلی هاآرتص گزارش داده‌اند که مقام‌هایی در مصر و امارات متحده عربی ظاهراً هشدارهایی به اسرائیل داده بودند مبنی بر اینکه حماس در حال برنامه‌ریزی برای یک حمله بزرگ است.
نتانیاهو قویاً دریافت هرگونه هشدار را رد کرده است، اما مخالفان او در انتخابات اسرائیل که اواخر ماه جاری برگزار می‌شود، خشم خود را از این موضوع ابراز کرده‌اند.
CBS با تأیید اظهارات یک مقام سابق آمریکایی و یک منبع دیپلماتیک گزارش داده است که شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس‌جمهور امارات متحده عربی، در هفته‌های منتهی به حمله، هشداری را به نتانیاهو منتقل کرده بود.
امارات متحده عربی اطلاعاتی به دست آورده بود که نشان می‌داد یحیی سنوار، رهبر حماس، در حال آماده‌سازی یک حمله بزرگ است؛ اما این اطلاعات جزئیاتی مشخص مانند تاریخ، زمان یا محل حمله را در بر نمی‌گرفت.
مک‌گورک به CBS News گفت آمریکا هیچ اطلاعاتی در اختیار نداشت که می‌توانست درباره حمله ۷ اکتبر هشدار دهد.
او گفت: «ما در سیستم اطلاعاتی خود هیچ چیزی نداشتیم که بتواند به‌عنوان هشدار یا نشانه تلقی شود. هیچ اطلاعاتی از سوی آمریکا درباره هشدار یا نشانه‌ای وجود نداشت.»
با این حال، او گفت اسرائیل باید یک تحقیقات رسمی را درباره دستگاه امنیتی و رهبری سیاسی خود آغاز کند؛ مشابه تحقیقاتی که آمریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر انجام داد.
مک‌گورک گفت: «فکر می‌کنم آنها بر این فرض عمیقاً ریشه‌داری تکیه کرده بودند که حماس مهار شده، آرام شده و قرار نیست دست به اقدامی گسترده در چنین مقیاسی بزند.»
او افزود: «فکر می‌کنم این فرض در سیستم آنها اشتباه بود؛ یک شکست در تصور و پیش‌بینی بود و پیامد آن فاجعه‌بار شد.»
مک‌گورک درباره مشت‌زنی بایدن و بن‌سلمان: «به رئیس‌جمهور توصیه کردم فقط دست بدهد»
چند ساعت پیش از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳، مک‌گورک با ریما بنت بندر، سفیر عربستان سعودی در آمریکا، دیدار کرده بود تا درباره موضوعی کاملاً متفاوت گفت‌وگو کند: مسیر احتمالی عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی.
چند هفته پیش از آن، بنیامین نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، از شکل‌گیری «خاورمیانه‌ای جدید» سخن گفته و عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی را پیش‌بینی کرده بود.
نتانیاهو گفته بود: «من معتقدم در آستانه یک تحول حتی بزرگ‌تر هستیم: صلحی تاریخی با عربستان سعودی.»
مک‌گورک گفت ایده برقراری روابط دیپلماتیک رسمی میان عربستان و اسرائیل تقریباً دو سال پیش‌تر، در ژانویه ۲۰۲۱ و اندکی پس از آغاز ریاست‌جمهوری بایدن، از سوی محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، با او مطرح شده بود.
به گفته مک‌گورک، این پیشنهاد شامل مسیری برای دستیابی به توافق صلح میان اسرائیل و فلسطینی‌ها نیز می‌شد.
مک‌گورک گفت این پیشنهاد فوق‌العاده را به رئیس‌جمهور آمریکا منتقل کرد، اما دولت آمریکا در آن زمان اقدامی درباره آن انجام نداد.
بایدن نسبت به عربستان سعودی بدبین بود و در انتخابات مقدماتی دموکرات‌ها در سال ۲۰۲۰ وعده داده بود با این کشور به‌عنوان یک «کشور مطرود» برخورد کند؛ دلیل آن نیز اطلاعات آمریکا درباره ارتباط محمد بن سلمان با قتل جمال خاشقجی، ستون‌نویس روزنامه واشنگتن‌پست، بود.
مک‌گورک همچنین توضیح داد که بایدن علاقه‌ای نداشت تمرکز خود را بر خاورمیانه قرار دهد و تنها پس از خروج آشفته آمریکا از افغانستان در اوت ۲۰۲۱، به دلیل نیاز فوری واشنگتن به کمک کشورهای منطقه برای پذیرش متحدان افغانِ در حال فرار از طالبان، با کشورهای حوزه خلیج فارس ارتباط بیشتری برقرار کرد.
آمریکا در سال ۲۰۲۲ نیز، پس از حمله روسیه به اوکراین، بار دیگر به کمک کشورهای خلیج فارس نیاز پیدا کرد و مشخصاً از عربستان سعودی خواست برای کاهش جهش قیمت‌ها، تولید نفت خود را افزایش دهد.
مک‌گورک گفت بازسازی روابط تیره‌شده با عربستان سعودی برای امنیت ملی آمریکا ضروری بود و اینکه مقام‌های دولت بایدن در اوایل دوره ریاست‌جمهوری او تعامل بیشتری با عربستان نداشتند، «یک اشتباه» بود.
او بایدن را متقاعد کرد در سال ۲۰۲۲ به عربستان سعودی سفر کند.
مک‌گورک در عین حال انتقاد نادری از بایدن درباره سفر سال ۲۰۲۲ او به عربستان سعودی مطرح کرد؛ سفری که در بحبوحه افزایش جهانی قیمت انرژی انجام شد.
او روایت کرد که هواپیمای «ایرفورس وان» به مدت ۱۸ دقیقه روی باند فرودگاه عربستان باقی ماند، در حالی که بایدن درباره نحوه استقبال از ولیعهد در کاخ او با دستیارانش بحث می‌کرد.
بایدن به جای دست دادن با محمد بن سلمان، با او مشت‌های خود را به هم زد؛ تصویری که به «فست‌بان» معروف شد.
مک‌گورک گفت بایدن «نگران جنبه نمادین و تصویری این اقدام بود» و افزود: «من به رئیس‌جمهور توصیه کردم فقط با او دست بدهد.»
او بعداً گفت: «ما از سعودی‌ها درخواست‌های بسیار دشواری داشتیم که برای منافع اصلی‌مان به آنها نیاز داشتیم؛ بنابراین فکر می‌کنم آن مشت‌زدن به یکدیگر، ما را عقب انداخت.»
تلاش برای عادی‌سازی روابط اسرائیل و عربستان
تا سال ۲۰۲۳، آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی در حال مذاکره برای دستیابی به توافقی درباره عادی‌سازی روابط بودند؛ توافقی پیچیده که احتمالاً شامل ارائه یک برنامه هسته‌ای غیرنظامی به عربستان از سوی آمریکا و موافقت اسرائیل با امتیازاتی درباره سرزمین‌های فلسطینی می‌شد.
حمله ۷ اکتبر این مذاکرات را متوقف کرد و بایدن بارها آشکارا مطرح کرد که ممکن است حماس با هدف جلوگیری از عادی‌سازی روابط اسرائیل و عربستان دست به این حمله زده باشد.
مک‌گورک گفت: «من هرگز چیزی ندیدم که یک ارتباط مستقیم را نشان دهد»، اما این احتمال را نیز رد نکرد.
او گفت: «حماس، البته، اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناسد و خواهان نابودی اسرائیل است و من تعجب نمی‌کنم اگر یکی از انگیزه‌های ۷ اکتبر این بوده باشد که این دستورکار را از روی میز کنار بزند.»
مک‌گورک عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و عربستان را «یکی از بزرگ‌ترین توافق‌ها از زمان جنگ سرد» توصیف کرد.
دونالد ترامپ اکنون مفاد این توافق میان آمریکا و عربستان را دوباره احیا کرده است؛ از جمله تعهد به توسعه یک برنامه هسته‌ای غیرنظامی برای عربستان سعودی.
با این حال، دولت کنونی اسرائیل پس از حملات ۷ اکتبر حاضر به بحث درباره تشکیل کشور فلسطینی نشده است و شمار بالای تلفات غیرنظامیان در غزه در جریان جنگ نیز عادی‌سازی روابط با اسرائیل را از نظر سیاسی برای رهبران عربستان دشوارتر کرده است.