راه ترقی - فارس /مدیرکل میراث‌فرهنگی آذربایجان غربی گفت: گنبد بارگاه شمس تبریزی که تکمیل آن حدود ۴۰ روز زمان می‌برد، با اجرای همزمان هشت استادکار و ۴۰ کارگر تنها در سه روز ساخته شد.
شب گذشته بارگاه شمس تبریزی در شهرستان خوی، در استان آذربایجان غربی، به‌صورت رسمی افتتاح شد. این مجموعه پس از سال‌ها مطالعه، کاوش، طراحی و عملیات اجرایی، سرانجام با حضور مسئولان دولتی، نمایندگان مجلس، پژوهشگران و علاقه‌مندان به حوزه فرهنگ و تاریخ به بهره‌برداری رسید.
برای بررسی جزئیات روند اجرای این پروژه، ویژگی‌های معماری و بخش‌های مختلف مجموعه، با مرتضی صفری، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان غربی گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.
پروژه احداث بارگاه شمس تبریزی از چه سالی آغاز شد و چه مراحلی را پشت سر گذاشت تا به افتتاح رسید؟
این پروژه در واقع از سال ۱۳۸۵ با تملک و خرید ۱۶ پلاک اطراف آن میل تاریخی که در محوطه بارگاه مشاهده می‌کنید، آغاز شد. این میل مربوط به دوره صفویه است.۱۶ پلاک اطراف این اثر تاریخی تملک شد و از همان زمان یکسری اقدامات اولیه برای ساماندهی و فضاسازی مختصر در آنجا انجام گرفت، اما پروژه در همان وضعیت باقی ماند.از سال ۱۳۹۱ بحث طراحی مجموعه مطرح شد و طراحی آن به مسابقه گذاشته شد. حدود ۴۰۰ نفر از معماران و طراحان کشور در این مسابقه شرکت کردند و طرح‌های خود را ارائه دادند.در نهایت با نظر داوران، هیچ‌یک از آثار ارائه‌شده به‌عنوان طرح برگزیده انتخاب نشد.
در این میان، آقای نادر اردلان که از معماران شناخته‌شده کشور هستند و در جمع داوران مسابقه نیز حضور داشتند، اعلام آمادگی کردند که خودشان طرحی برای این مجموعه آماده کنند.ایشان حتی اعلام کردند که طرحی که برای این مجموعه آماده خواهند کرد می‌تواند وصیت‌نامه کاری‌شان باشد و تمام تلاش خود را به کار خواهند گرفت تا یک اثر فاخر و ارزشمند شکل بگیرد.
پس از آن، اردلان طرح مجموعه را آماده کردند و نهایتاً از سال ۱۳۹۵ نیز بحث کاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناسی در این محوطه آغاز شد.در جریان مطالعات مشخص شد که اینجا یکی از محوطه‌های تاریخی مهم است و همچنین مشخص شد که در این محدوده یک قبرستان تاریخی وجود داشته است. این مطالعات و کاوش‌ها انجام شد و بعد از آن، از اواخر سال ۱۳۹۶ و اوایل سال ۱۳۹۷ عملیات اجرایی پروژه آغاز شد.
روند پیشرفت پروژه در سال‌های ابتدایی چگونه بود؟
در هفت سال نخست اجرای پروژه، در مجموع پروژه به حدود ۲۲ درصد پیشرفت رسید. تا پایان سال ۱۴۰۲ این وضعیت ادامه داشت. بعد از آن، یک اعتبار ۳۰ میلیارد تومانی از محل اعتبارات ملی به پروژه تزریق شد و روند اجرای پروژه سرعت گرفت.در سال ۱۴۰۴، زمانی که وزیر میراث فرهنگی سفری به خوی داشتند، در هفتم مهرماه ۱۴۰۴ تفاهم‌نامه‌ای میان استان و وزارتخانه به امضا رسید و قرار شد این پروژه ظرف یک سال به پایان برسد.حدود هفت ماه پس از امضای این تفاهم‌نامه، به دلیل شرایط خاص کشور، اعتبار جدیدی به پروژه تزریق نشد. اما در اواخر فروردین ۱۴۰۵، مبلغ ۳۲ میلیارد تومان دیگر به پروژه اختصاص پیدا کرد و عملیات اجرایی مجدداً با سرعت بیشتری دنبال شد.تقریباً ۵۰ روز پیش نیز وزیر میراث فرهنگی بنده را خواستند و اعلام کردند که این پروژه طبق قولی که به مردم داده شده، باید ظرف یک سال تحویل داده شود.در ادامه، با آقای پورمحمدی، یک میلیارد تومان اعتبار دیگر نیز به پروژه اختصاص پیدا کرد.ما برای اینکه بتوانیم پروژه را در موعد مقرر به پایان برسانیم، شیفت‌های کاری را افزایش دادیم و در برخی مقاطع با دو و حتی سه شیفت کار کردیم. تعداد نیروهای شاغل در پروژه نیز به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کرد.
در مقطعی حدود ۱۵ نفر در پروژه مشغول به کار بودند، اما در آخرین رکورد، تعداد نیروهای فعال در پروژه به ۱۶۷ نفر رسید.خوشبختانه نتیجه این تلاش‌ها این شد که روز گذشته، ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵، پروژه با حضور مسئولان دولتی، نمایندگان مجلس، پژوهشگران، علاقه‌مندان و جمعی از مسئولان افتتاح شد.
درباره بخش‌های مختلف این مجموعه توضیح می‌دهید؟
بارگاه شمس تبریزی چه فضاهایی را دربرمی‌گیرد؟یکی از بخش‌های مهم پروژه، محوطه و فضاهای پیرامونی آن است. این پروژه حدود ۷ هزار مترمربع زمین دارد و ما حدود ۱۰ هزار مترمربع کف‌سازی در مجموعه انجام داده‌ایم.بخشی از سقف بنا نیز در طراحی مجموعه به‌عنوان فضاهایی با کاربری‌های مختلف در نظر گرفته شده است. از جمله کافی‌شاپ و محلی برای عکاسی و نشستن گردشگران.گنبد مجموعه نیز یکی از بخش‌های اصلی و شاخص پروژه است که آماده شده و در کنار آن، کتابخانه تخصصی شمس، مولانا و عرفان اسلامی را داریم.این کتابخانه حدود ۸ هزار جلد کتاب دارد و نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور نیز برای ایجاد آن کمک کرده است.همچنین گالری‌های مختلفی برای هنرهای تجسمی، خط، نقاشی و حتی صنایع دستی در مجموعه پیش‌بینی شده است.در کنار این بخش‌ها، یک آب‌نمای بسیار زیبا نیز طراحی شده که در محوطه مجموعه قرار دارد. نورپردازی مناسبی هم برای مجموعه انجام شده است.در مجموع، احساس من این است که این مجموعه می‌تواند یک مقوم بسیار خوب برای گردشگری منطقه شمال‌غرب کشور و حتی گردشگری ایران باشد.
معماری این مجموعه چه ویژگی خاصی دارد که به نظرتان باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد؟
نوع طراحی اینجا واقعاً کم‌نظیر است. اگر دقت کرده باشید، فرم گنبد این بنا فرم خاصی دارد و با طراحی متفاوتی ساخته شده است.یکی از نکات جالب در ساخت گنبد نیز مربوط به زمان اجرای آن است.قاعدتاً اگر قرار بود این گنبد با یک استادکار و چند کارگر ساخته شود، تکمیل سطح ۱۵۰ مترمربعی آن حدود ۴۰ روز زمان می‌برد.اما با توجه به اینکه ما زمان محدودی برای تکمیل پروژه داشتیم، یک ایده مطرح شد و خوشبختانه عملیاتی شد.در این روش، هشت استادکار به‌صورت همزمان وارد کار شدند و همراه با ۴۰ کارگر و عوامل فنی عملیات اجرای گنبد را انجام دادند.در نهایت، یک رکورد ثبت شد و گنبد در مدت تنها سه روز به پایان رسید.
این مجموعه با الهام از مفاهیم معماری ایرانی ـ اسلامی و با معمار و طراح شناخته‌شده، شکل گرفته و تلاش شده است پیوند عرفانی شمس و مولانا در زبان معماری بازتاب یابد.