راه ترقی - شرق /متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
چشمانداز مبهم تداوم جنگ در خلیج فارس یا مذاکره در شرایطی است که با وجود تداوم انسداد تنگه هرمز و برقراری دوباره محاصره دریایی ایران، قیمت نفت در کانال ۸۰ تا ۹۰ دلار نوسان میکند. حالا سه تولیدکننده بزرگ نفت جهان گزارش دادهاند در طول جنگ سودهای خیرهکنندهای به ثبت رساندهاند. کارشناسان انرژی در گفتوگو با «شرق» توصیه میکنند که دولت در دام خطای تحلیلی نیفتد و با بهکارگیری مشاوران معتبر در حوزه انرژی، از اهرم تنگه هرمز در مذاکرات استفاده کرده و سرمایههای خارجی را به سمت صنعت نفت و گاز ایران جلب کند؛ چراکه فرصت استفاده از این اهرم رو به اتمام است.
سود خیرهکننده آرامکوی عربستان
نگاهی به نمودار قیمت نفت برنت در شش ماه گذشته حاکی از آن است که قیمت نفت که از شروع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در مقاطعی به بالاتر از صد دلار صعود کرده بود، هماکنون با وجود تداوم انسداد تنگه هرمز و بازگشت محاصره دریایی ایران بین ۸۰ تا ۹۰ دلار نوسان میکند. از آن سو، افزایش قیمت نفت در طول جنگ در خلیج فارس توانسته است تولیدکنندگان بزرگ نفت را منتفع کند. در این میان عربستان بهعنوان یکی از سه تولیدکننده بزرگ نفت جهان، سود قابل توجهی از صادرات به ثبت رسانده است. العربیه گزارش داده است سود خالص آرامکو در سهماهه دوم ۲۰۲۶ با رشد ۴۲درصدی به ۳۲.۴ میلیارد دلار رسید. این رشد با افزایش ۱۹درصدی درآمدها، در پی بالارفتن قیمت فراوردههای پالایشی، محصولات پتروشیمی و نفت خام، حاصل شده است. بر اساس این گزارش، بررسی تازهترین صورت مالی شرکت آرامکوی سعودی نشان میدهد سود خالص قابل انتساب به سهامداران در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ با ۴۱.۹ درصد رشد به حدود ۳۲.۴ میلیارد دلار آمریکا رسیده است. این رقم در مقایسه با ۸۵.۶۳ میلیارد ریال سعودی (۲۲.۸۴ میلیارد دلار) در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ افزایش قابل توجهی داشته است. آرامکو در بیانیهای که در بورس تداول سعودی منتشر کرد، اعلام کرد این افزایش عمدتا ناشی از رشد درآمدها و سایر درآمدهای مرتبط با فروش بوده است. با این حال، افزایش هزینههای عملیاتی و همچنین رشد مالیات بر درآمد و زکات، به دلیل افزایش درآمد مشمول مالیات، بخشی از این رشد را خنثی کرده است. سود خالص تعدیلشده شرکت در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ به ۱۲۵.۲ میلیارد ریال سعودی (معادل ۳۳.۳۹ میلیارد دلار) رسید.
این شرکت همچنین اعلام کرد مجموع تعدیلات به ۲.۶ میلیارد ریال سعودی (حدود ۶۹۰ میلیون دلار) رسیده که عمدتا مربوط به تعدیل هزینه جایگزینی، زیان داراییهای طبقهبندیشده برای فروش و برخی تعدیلات مرتبط با هزینههای تأمین مالی بوده است. درآمد آرامکو در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ به ۴۵۰.۷۷ میلیارد ریال سعودی (حدود ۱۲۰.۲۱ میلیارد دلار) رسید؛ درحالیکه این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۳۷۸.۸۳ میلیارد ریال سعودی (۱۰۱.۰۲ میلیارد دلار) بود که نشاندهنده رشد ۱۹درصدی است.
به گفته شرکت، این افزایش درآمد عمدتا به دلیل بالارفتن قیمت نفت خام، فراوردههای پالایشی و محصولات پتروشیمی بوده؛ هرچند کاهش حجم فروش نفت خام و سایر محصولات تا حدودی اثر این رشد را کاهش داده است. در مقایسه با سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ نیز سود خالص قابل انتساب به سهامداران ۱.۱۵ درصد افزایش یافته؛ بهطوری که از ۱۲۰.۱۳ میلیارد ریال سعودی (۳۲.۰۴ میلیارد دلار) به ۱۲۱.۵۱ میلیارد ریال سعودی رسیده است. در مجموع ششماهه نخست سال ۲۰۲۶ سود خالص قابل انتساب به سهامداران با ۳3.27 درصد افزایش به ۲۴۱.۶۴ میلیارد ریال سعودی (حدود ۶۴.۴۴ میلیارد دلار) رسید؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ معادل ۱۸۱.۳۱ میلیارد ریال سعودی (۴۸.۳۵ میلیارد دلار) بود. این رشد نیز عمدتا ناشی از افزایش درآمدها و سایر درآمدهای مرتبط با فروش بوده و بخشی از آن با افزایش هزینههای عملیاتی، مالیات بر درآمد و زکات جبران شده است. جریان نقدی حاصل از فعالیتهای عملیاتی در سهماهه دوم سال جاری به ۹۵.۴ میلیارد ریال سعودی (۲۵.۴ میلیارد دلار) رسید و در مجموع نیمه نخست سال ۲۱۰.۶ میلیارد ریال سعودی (۵۶.۲ میلیارد دلار) ثبت شد. همچنین، جریان نقدی آزاد شرکت در سهماهه دوم ۴۶ میلیارد ریال سعودی (۱۲.۳ میلیارد دلار) و در ششماهه نخست سال ۱۱۵.۹ میلیارد ریال سعودی (۳۰.۹ میلیارد دلار) بود. آرامکو اعلام کرد که جریان نقدی آزاد در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ تحت تأثیر افزایش ۵۱.۱ میلیارد ریالی سرمایه در گردش (معادل ۱۳.۶ میلیارد دلار) قرار گرفته است.
روسیه با مازاد بودجه مواجه شد
از آن سو، بلومبرگ گزارش داده است که روسیه بهعنوان یکی دیگر از سه تولیدکننده بزرگ نفت و گاز جهان، از افزایش قیمت انرژی سود خیرهکنندهای کسب کرده تا آنجا که کسری بودجه خود را جبران کرده و مازاد بودجه به ثبت رسانده است.
بر اساس این گزارش، روسیه به دلیل جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نخستین مازاد بودجه ماهانه خود در سال جاری را به مبلغ ۲۷۹ میلیارد روبل (۳.۷ میلیارد دلار) ثبت کرد. در ادامه این مطلب آمده است: روسیه که تولیدکننده عمده نفت و گاز است، از این جنگ سود برده و درآمدهای نفتی و گازی این کشور نسبت به سال قبل ۳۸ درصد افزایش یافته است. با این حال درگیری روسیه در جنگ اوکراین و افزایش هزینههای این کشور سبب شده است برخی رسانهها گزارش دهند که افزایش قیمت نفت و گاز بهطور موقت میتواند مشکل کسری بودجه روسیه را حل کند؛ بهویژه اینکه اگر توافقی بین ایران و آمریکا امضا شود و قیمت نفت و گاز ریزش کند.
بلومبرگ گزارش میدهد که پس از امضای تفاهمنامه بین ایران و آمریکا، قیمت نفت خام روسیه از ۸۶.۵۲ دلار در ماه می به ۶۳.۵۲ دلار در هر بشکه کاهش یافت. این در حالی است که هزینههای روسیه در طول چهار سال جنگ با اوکراین بهشدت افزایش یافته است. به گزارش نیویورکتایمز، در شش ماه اول سال جاری، دولت این کشور ۳۲۰ میلیارد دلار هزینه کرده است.
سود گزاف غولهای نفت آمریکا
همچنین یورونیوز در گزارشی بهتازگی اعلام کرده که آمریکا بهعنوان بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان از افزایش قیمت نفت سود برده است. بر اساس این گزارش، شرکت اکسونموبیل روز جمعه اعلام کرد سودآوری این شرکت ادامه داشته و سود سهماهه دوم سال آن با دو برابرشدن به ۱۴.۵۳ میلیارد دلار رسیده که عمدتا حاصل تولید رکوردی گازوئیل است. این غول نفتی مستقر در اسپرینگ تگزاس، ۱۱۶.۰۲ میلیارد دلار درآمد کسب کرد که ۴۲ درصد بیشتر است. شرکت شورون مستقر در هیوستون هم در گزارشی مشابه، سود خود را تقریبا چهار برابر کرد و به ۱۲.۰۷ میلیارد دلار رساند و درآمدش با جهش ۵۶درصدی به ۷۰.۰۶ میلیارد دلار رسید. سودآوری خیرهکننده غولهای نفتی آمریکا در حالی است که دموکراتهای کنگره در ماه مارس طرحهایی را برای وضع مالیات بر شرکتهای بزرگ نفتی بر مبنای سودی که از سال ۲۰۲۶ به بعد نشان میدهند، ارائه کردند تا درآمد حاصل از این مالیات دوباره میان مصرفکنندگان توزیع شود.
سناتور شلدون وایتهاوس، دموکرات ایالت رودآیلند و ارائهدهنده نسخه سنا از این طرح، میگوید: «این منصفانه است که بر سودهای بادآورده و نامتعارف مالیات سود بادآورده ببندیم بهجای آنکه برنامههای تغذیه کودکان را قطع کنیم». افزایش سودآوری تولیدکنندگان بزرگ نفت در شرایطی است که مصرفکنندگان بزرگ نفت مانند چین هم توانستهاند با ذخایر استراتژیک یک میلیارد بشکه نفت و کاهش مصرف نفت خام در صنایع خود، تابآوری خود را در مقابل جنگ افزایش دهند و قیمت نفت را به تعدیل برسانند. با این حال، همچنان نگرانیهایی برای ذخایر نفت آمریکا و انسداد تنگه بابالمندب به روی عربستان بهعنوان یکی از سه تولیدکننده بزرگ نفت جهان مطرح میشود.
نفت عربستان مورد تهدید نیست
بالاگرفتن تنش میان عربستان و یمن سبب شده است انصارالله یمن اعلام کند تنگه بابالمندب را روی کشتیهای عربستان میبندد. این در حالی است که عربستان با خط لوله انتقال نفت شرق به غرب و بینیازی از تنگه هرمز توانسته بود بخش اعظم نفت تولیدی خود را به بندر ینبع و دریای سرخ منتقل کند، اما در دریای سرخ هم با تهدید بابالمندب مواجه شده است.
در همین زمینه، حمید حسینی، کارشناس انرژی و دبیر اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فراوردههای نفتی، به «شرق» میگوید: تهدید تنگه بابالمندب مشکل جدیای برای عربستان ایجاد نمیکند؛ زیرا از یک سو این تنشها در تنگه بابالمندب برای عربستان به صورت مداوم وجود داشته اما جدی نشده است و از سوی دیگر عربستان به دلیل پیشبینی شرایط اضطراری و ایجاد دسترسیهای متعدد برای خود، ازجمله کشورهایی است که کمترین آسیب را از بستهشدن تنگه هرمز متحمل شده است. دلیل این موضوع آن است که این کشور دو مسیر جایگزین در اختیار دارد؛ از طریق بابالمندب میتواند محمولههای خود را به کشورهای آسیایی ارسال کند و همچنین از طریق کانال سوئز محمولههای خود را روانه اروپا کند. از اینرو، در مقایسه با سایر کشورها آسیب کمتری دید و صادرات آن در حدود ۳۰ درصد کاهش یافت، اما در مقابل از افزایش قیمت نفت سود برد. او تأکید میکند: ضمن اینکه آرامکو فقط یک شرکت نفتی نیست، بلکه مجموعهای بزرگ در حوزههای نفت، گاز، پتروشیمی و پیمانکاری است و فعالیتهای گستردهای انجام میدهد و آرامکو را نمیتوان با یک شرکت معمولی مقایسه کرد. پالایشگاههای این شرکت متعلق به آرامکو هستند و صنعت پتروشیمی آن نیز در منطقه حرف اول را میزند. درآمد بخش پتروشیمی آن حتی از بسیاری از بخشهای دیگر بیشتر است و قاعدتا سایر فعالیتهایی که آرامکو انجام میدهد هم سودآور بودهاند.
این کارشناس توضیح میدهد: اگر همزمان با بستهشدن تنگه هرمز، در بابالمندب نیز اخلال ایجاد شود، این موضوع نمیتواند برای اقتصاد عربستان دردسرهای جدی ایجاد کند؛ زیرا اقتصاد عربستان به دلیل دسترسی همزمان به بابالمندب و کانال سوئز و همچنین به واسطه مرزهای زمینی با سایر کشورهای عربی، ازجمله امارات، توانسته است آسیب کمتری متحمل شود. حتی در دوره بستهشدن تنگه هرمز، بخشی از کالاهای مورد نیاز کشورهای عربی از طریق عربستان وارد شد تا این کشورها با مشکل مواجه نشوند. بنابراین، موقعیت عربستان با سایر کشورها متفاوت است و بستهشدن هر یک از این مسیرها بهتنهایی تأثیر بسیار زیادی بر اقتصاد عربستان نخواهد داشت.
ایران از اهرم تنگه در مذاکرات سود ببرد
همچنین حمیدرضا صالحی، دیگر کارشناس انرژی، با بیان اینکه سیاستگذاران کشور نباید درگیر تحلیلهای نادرست شوند، به «شرق» میگوید: در زمان جنگ روسیه و اوکراین و اختلال گسترده در بازار نفت و گاز جهان، بسیاری از تحلیلگران از زمستان سخت اروپا گفتند و حتی سعی کردند فرصت مذاکره ایران در آن زمان را با تحلیل خطا بگیرند؛ در صورتی که ایران میتوانست از آن فرصت برای سرمایهگذاری اروپا در بازار گاز ایران استفاده کند. این کارشناس تأکید میکند که در حال حاضر هم بازار نفت و گاز جهان وضعیت مشابهی را پشت سر میگذارد و بسیاری از کشورها با کاهش مصرف سوختهای فسیلی و افزایش بهرهوری، مسیرهای جایگزین ترانزیت و بازارهای جایگزین تنش را برای بازار خود رفع میکنند. چنانکه با وجود تداوم انسداد تنگه هرمز و حتی تهدید تنگه بابالمندب و تداوم محاصره دریایی کشور، قیمت نفت در همان کانال ۸۰ تا ۹۰ دلار باقی مانده و در مقاطعی به کانال ۷۰ دلار هم ریزش کرده است؛ چراکه تولیدکنندگان بزرگ نفت جهان نیاز چندانی به تنگه هرمز ندارند و اهرم فشار تنگه هرمز باید هماکنون در مذاکرات استفاده شود. او به جای خالی کارشناسان انرژی در هیئت مذاکرهکننده ایرانی اشاره میکند و میگوید: هیئت مذاکرهکننده ایران باید از کارشناسان معتبر انرژی مشاوره بگیرد و این مذاکرات را با جذب سرمایه در حوزه انرژی به سود خود تمام کند؛ چراکه فرصت استفاده احسن از سوختهای فسیلی بین ۱۰ تا ۱۵ سال آینده است و صنعت انرژی ایران به سرمایه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلاری نیاز دارد تا از ناترازی انرژی رها شود. بنابراین بهترین فرصت بهرهبرداری از اهرم تنگه هرمز در مذاکرات و جذب سرمایه است.