راه ترقی - کیهان / «ماجراجویی در غرب آسیا؛ بنبست زیرساختی در آمریکا» عنوان سرمقاله در روزنامه کیهان به قلم حسن رشوند است که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
در شرایطی که تلاشهای دیپلماتیک برای پایان بحران میان ایران و آمریکا همچنان با دشواری روبهروست، پرسش اصلی دیگر صرفاً احتمال وقوع جنگی تازه نیست؛ بلکه باید دید واشنگتن چه گزینههایی پیش رو دارد، کدام را مطلوبتر میداند و چگونه میتوان محاسبات دو طرف را به سوی توافقی پایدار تغییر داد.
چهار گزینه پیش روی تصمیمگیرندگان آمریکایی است: جنگ گسترده، جنگ محدود، توافق و صلح، و استمرار وضعیت «نه جنگ و نه صلح». هر یک هزینهها و مطلوبیتهای متفاوتی دارد و شناخت آنها نقطه آغاز دیپلماسی واقعبینانه است.
گزینه نخست، جنگ گسترده: این گزینه میتواند با هدف تحمیل شکست نظامی و تغییر موازنه قدرت دنبال شود؛ اما هزینههای انسانی، اقتصادی و نظامی آن، با توجه به توان ایران برای پاسخگویی شدید و نامتقارن، ممکن است فراتر از برآوردهای واشنگتن باشد. گسترش درگیری به منطقه، تهدید کشتیرانی و زیرساختهای انرژی و اختلال در بازار نفت، مخاطرات آن را افزایش میدهد. چنین جنگی میتواند با مخالفت بخشی از رأیدهندگان آمریکایی، فشار دموکراتها در کنگره، مخالفت بخشی از پایگاه ترامپ، بهویژه جنبش ماگا، و مقاومت متحدان اروپایی و شرکای منطقهای آمریکا، از جمله عربستان، قطر و عراق، روبهرو شود. حامیان احتمالی تشدید جنگ را میتوان در میان جریانهای جنگطلب آمریکا و دولت نتانیاهو جستوجو کرد.
بااینحال، خطر زمانی افزایش مییابد که ترامپ، بر اثر شکست دیپلماسی، فشار جنگطلبان یا خطای محاسباتی، تصور کند مسیرهای دیگر بسته شدهاند و برای حفظ اعتبار سیاسی خود چارهای جز اقدام نظامی ندارد. در چنین وضعیتی، حتی پرهزینهترین گزینه ممکن است به خطرناکترین انتخاب تبدیل شود.
گزینه دوم، جنگ محدود: واشنگتن ممکن است حملاتی مقطعی علیه برخی تأسیسات دفاعی، انرژی و بندری در جنوب ایران، بهویژه سواحل خلیج فارس و جزایر ایرانی، انجام دهد. هدف احتمالی، کاهش توان ایران در تأثیرگذاری بر تردد دریایی در تنگه هرمز، تضعیف تولید و صادرات انرژی و افزایش فشار بر تهران خواهد بود. مطلوبیت ظاهری این گزینه، دستیابی به دستاوردهای مشخص بدون هزینههای جنگ گسترده است؛ اما پاسخ ایران میتواند دامنه تقابل را افزایش دهد و جنگ محدود را به بحرانی منطقهای تبدیل کند. حمله به زیرساختهای حیاتی نیز پیامدهای انسانی، اقتصادی و زیستمحیطی دارد. واشنگتن شاید بتواند زمان حمله را تعیین کند، اما الزاماً قادر به کنترل پاسخ ایران و زمان پایان جنگ نخواهد بود.
هیچیک از این دو گزینه برای ایران نیز مطلوب نیست. توان دفاعی و ظرفیت پاسخگویی مؤثر به معنای تمایل به جنگ تازه نیست. هر دو سناریو میتوانند خسارتهایی سنگین بر اقتصاد، زیرساختها و زندگی شهروندان تحمیل کنند. توانایی دفاع و بازدارندگی را نباید با مطلوبیت جنگ یکسان دانست. منافع ملی ایران اقتضا میکند که ضمن حفظ آمادگی دفاعی، از جنگی دیگر جلوگیری شود.
با کاهش مطلوبیت دو گزینه نظامی، دو انتخاب دیگر باقی میماند که مطلوبیت یکسانی برای تهران و واشنگتن ندارند.
گزینه سوم، توافق و صلح، مطلوب ایران است. توافقی متوازن که ضمن تضمین استقلال و امنیت کشور، به پایان تهدیدهای نظامی، رفع محاصره، کاهش مؤثر تحریمها و فراهمشدن زمینه بازسازی و توسعه بینجامد. ایران پس از تحمل هزینههای جنگ، به امنیت پایدار، سرمایهگذاری، رونق اقتصادی و بازسازی اعتماد عمومی نیاز دارد.
گزینه چهارم، «نه جنگ و نه صلح»، ظاهراً برای واشنگتن مطلوبتر است. آمریکا ممکن است محاسبه کند که بدون تحمل هزینههای جنگ تازه و بدون پرداخت بهای سیاسی مصالحه، میتواند فشار اقتصادی، تحریمها و تهدید نظامی را حفظ کند و با گذشت زمان، قدرت چانهزنی ایران را کاهش دهد. البته این برداشت، فرضیهای درباره محاسبات واشنگتن است، نه سیاستی قطعی. اما آنچه برای واشنگتن ممکن است ابزاری برای افزایش فشار باشد، برای ایران به معنای فرسایش فرصتهای توسعه و رفاه است. این وضعیت، حتی بدون تبادل آتش، نااطمینانی اقتصادی، محدودیت تجارت و سرمایهگذاری و تعویق بازسازی را تداوم میبخشد. خواست گسترده جامعه ایران نیز پایان این وضعیت فرسایشی و گشودهشدن افقی روشن برای معیشت و آینده است. پرهیز از جنگ تازه را نباید با رضایت به استمرار شرایط کنونی یکسان دانست.
در مقابل، گزینه سوم ظرفیت تبدیلشدن به بازی بردـبرد را دارد که برندگان آن تنها ایران و آمریکا نیستند. تهران و واشنگتن میتوانند از تخاصمی تمامعیار به سوی تنشزدایی و مناسباتی باثبات حرکت کنند. ایران از کاهش تهدیدها و گشایش اقتصادی بهرهمند میشود و آمریکا نیز میتواند بدون هزینههای جنگ یا استمرار بحران، به دستاوردی معتبر در دیپلماسی و امنیت منطقهای برسد. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز از نخستین بهرهمندان چنین تحولی خواهند بود. کاهش تنش، امنیت کشتیرانی، تجارت دریایی و همکاریهای منطقهای را تقویت میکند. در سطح جهانی، کاهش مخاطرات اختلال در عرضه انرژی به ثبات بازارها و اطمینان کشورهای مصرفکننده کمک خواهد کرد. مردمی که هزینههای جنگ را در زندگی خود احساس کردهاند نیز از صلح بهرهمند میشوند. صلح نه امتیازی یکجانبه به ایران است و نه عقبنشینی آمریکا؛ بلکه فرصتی برای تبدیل منازعهای پرهزینه به منافع مشترک و پایدار است.
اما چگونه میتوان گزینه سوم را برای واشنگتن نیز بر گزینه چهارم ترجیحپذیر ساخت؟ پاسخ در هنر دیپلماسی است. هنر دیپلماسی در به رخ کشیدن ضعفهای طرف مقابل یا واداشتن او به اعتراف به شکست نیست. رجزخوانی و نمایش قدرت، کارکردها و متولیان دیگری در سیاست و امنیت دارد. دیپلماسی بر دادوستد، تدبیر، گفتوگو، احترام متقابل و شناخت منافع و محدودیتهای دو طرف استوار است.
اگر هدف تغییر محاسبات واشنگتن باشد، باید شرایطی فراهم شود که تصمیمگیرندگان آمریکایی بتوانند توافق را در برابر افکار عمومی و رقبای سیاسی خود توضیح دهند و از آن دفاع کنند، بیآنکه به ضعف یا تسلیم متهم شوند. این رویکرد به معنای چشمپوشی ایران از منافع ملی نیست؛ بلکه بخشی از طراحی توافقی پایدار است. گشودن مسیر گفتوگوی مستقیم، رودررو و بیواسطه میان تهران و واشنگتن میتواند سوءبرداشتها را کاهش دهد، شناخت دقیقتری از خواستهها و خطوط قرمز فراهم آورد و زمینه تقویت منافع مشترک را ایجاد کند.
پیشتر در یادداشت «ونس و فرصت دوماهه برای گشودن مسیر صلح»، بر ضرورت پاسخ روشن و بهموقع تهران به ابتکار دیپلماتیک معاون رئیسجمهور آمریکا تأکید شده بود. اکنون، اگر فاصلهگرفتن ونس از مذاکرات تأیید شود، این تحول هشداری درباره شکنندگی فرصتهای دیپلماتیک خواهد بود.
دیپلماسی موفق نه بر تحقیر رقیب، بلکه بر تبدیل منافع مشترک بالقوه به دستاوردهای متقابل استوار است. وظیفه آن تنها جذابترکردن صلح نیست؛ بلکه جلوگیری از وضعیتی است که جنگ تنها راه باقیمانده به نظر برسد. نقطه عزیمت دیپلماسی، اشتراک در پرهیز از جنگ است؛ مقصد آن باید اشتراک در مطلوبیت صلح باشد. هنر دیپلماسی آن است که دو طرف، بهجای جستوجوی شکست دیگری، در تقویت منافع مشترک بکوشند و صلح را برای یکدیگر به انتخابی سودمندتر از ادامه تقابل تبدیل کنند.