راه ترقی - روزنامه سازندگی /متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
علیاکبر صالحی، وزیر امور خارجه پیشین ایران نگاه دیگری به منازعه تهران و واشنگتن دارد
فرید زکریا، مجری معروف شبکه سیانان و ستوننویس روزنامه واشنگتنپست، در یادداشتی برای نشریه آمریکایی فارنپالیسی با عنوان «چین هیچ کاری نکرد اما برنده بزرگ جنگ ایران و آمریکا شد؛ چگونه؟» نوشت: درحالی که جنگ ایران و اسرائیل در مقاطع مختلف شدت گرفته سپس فروکش کرده، یک واقعیت بیش از گذشته خودنمایی میکند؛ چین بدون شلیک حتی یک گلوله بیشترین منفعت را از این بحران برده است. به اعتقاد فرید زکریا، پکن نه هزینه نظامی پرداخت و نه سرمایه سیاسی خود را خرج کرد اما توانست جایگاه ژئوپلیتیکی، اقتصادی و دیپلماتیک خود را بیش از هر زمان دیگری تقویت کند.
در همین راستا علیاکبر صالحی، وزیر امور خارجه پیشین و رئیس فعلی بنیاد ایرانشناسی، در گفتوگویی با سایت آوش، با بیان اینکه تحلیل فرید زکریا درخصوص نزاع ایران و آمریکا بخشی از حقیقت است و نه تمام آن تصریح کرد: اینکه چین امروز یکی از بهرهمندان اصلی نزاع ایران و آمریکا در منطقه است، درست است ولی اگر نتیجه نزاع خدای ناکرده عمدتاً به سود آمریکا تمام شود، دیگر آن فرضیه صحیح نخواهد بود.
او در ادامه توضیح داد: آمریکا دو رقیب اصلی و جدی برای خود متصور است یکی چین بهعنوان رقیب عمدتاً اقتصادی و تکنولوژیکی و دیگری روسیه بهعنوان رقیب نظامی با قدرت تخریبی هستهای بسیار بالا و برای مهار آنها باید از ابزارهای ایذایی، محدودکننده و کمهزینه برای خودش استفاده کند مانند محدود کردن مؤثر در دسترسی چین به انرژی حوزه خلیجفارس و کاهش تبادل تجاری حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد دلاری با این حوزه و به تبع آن تقویت پترو دلار (که ابزار قدرتی فوقالعاده برای آمریکا در عرصه بینالمللی است) این حربه میتواند، فشاری کاری بر چین وارد کند؛ بهخصوص اگر با انتقال سرمایهگذاریهای شرکتهای برند چندملیتی نیز همراه باشد و در مورد روسیه هم با پیشفرض فوق میتوان گفت که حلقه فشار دور آن کشور میتواند بهطور مؤثر تنگتر شود.
وزیر امور خارجه پیشین کشور در پایان تصریح کرد: چین و روسیه باید دریابند، چاقویی که ظاهراً آمریکا برای ایران تیز میکند، در حقیقت برای چین و روسیه است و اگر قضایا بهگونهای پیش برود که به اذن خدا، ایران با دست برتر از این تنش خارج شود، میتوان گفت که چین و روسیه بهطور مجانی، بهرهای بزرگ و باور نکردنی از این ماجرا خواهند برد.
اظهارات صالحی درحالی بیان شد که با تجاوز اسرائیل و آمریکا به خاک ایران در جریان جنگ ۴۰ روزه، دو کشور چین و روسیه خواستار پایان درگیریها بین تهران-واشنگتن شدند. رفتار آنها در طول جنگ و پس از برقراری آتشبس نشان داد که پکن و مسکو بیش از آنکه بهدنبال ورود مستقیم به بحران باشند، تلاش کردند با ترکیبی از حمایت سیاسی، فشار دیپلماتیک و مدیریت هزینههای ژئوپلیتیکی از گسترش درگیری جلوگیری کنند. چین در تمام مراحل جنگ، موضعی مبتنی بر دفاع از اصل «حاکمیت ملی» اتخاذ کرد. وزارت خارجه این کشور بارها تأکید کرد که حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، ناقض تمامیت ارضی این کشور است و خواستار توقف فوری عملیات نظامی و بازگشت همه طرفها به میز مذاکره شد. پکن همچنین مخالفت خود را با هرگونه تلاش برای تغییر نظام سیاسی ایران اعلام کرد و هشدار داد که چنین رویکردی نهتنها منطقه بلکه اقتصاد جهانی را نیز با بیثباتی بیشتری روبهرو خواهد کرد.
در سوی دیگر، روسیه نیز مواضعی مشابه اتخاذ کرد اما لحن کرملین به مراتب تندتر بود. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، حملات آمریکا و اسرائیل را «اقدامی تجاوزکارانه و از پیش طراحی شده» توصیف کرد و هشدار داد که ادامه این روند میتواند، خاورمیانه را به سمت یک فاجعه انسانی و امنیتی سوق دهد. مسکو همچنین تلاشهای غرب برای تضعیف یا تغییر ساختار سیاسی ایران را غیرقانونی و مغایر با اصول حقوق بینالملل دانست.
با وجود این مواضع، مهمترین ویژگی رفتار چین و روسیه در طول جنگ، خودداری از مداخله نظامی مستقیم بود. هیچیک از دو کشور وارد درگیری نشدند و حتی نشانهای از آمادگی برای رویارویی نظامی با آمریکا مشاهده نشد. این مسئله نشان داد که اگرچه تهران برای هر دو قدرت شریک راهبردی مهمی محسوب میشود اما نه پکن و نه مسکو حاضر نیستند به بهای ورود به جنگی گستردهتر، روابط خود با غرب را وارد مرحلهای غیرقابل بازگشت کنند.