راه ترقی - فرهیختگان /متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
علی ملکی| برای دهه‌ها آمریکا تصور می‌کرد آسمان را در اختیار دارد و جهانیان پایین آن زندگی می‌کنند. گزارش «CRS» (سرویس پژوهشی کنگره) به‌عنوان نهادی غیرحزبی که کارمند مشترک کمیته‌های کنگره است و نه یک رسانه جهت‌دار، این پیش‌فرض را در گزارشی تحقیقی رد کرده است. این سند به‌روزشده در ۵ اکتبر (13 مهر)، شمار هواگردهای ازدست‌رفته یا آسیب‌دیده آمریکا در عملیات علیه ایران را از ۲۸ فوریه (9 اسفند1404) به بعد، «۸۱ فروند» اعلام کرده است. این رقم در نسخه اول گزارش به تاریخ 12 مه (22 اردیبهشت)، «۴۲ فروند» بود؛ یعنی در کمتر از پنج ماه، آمار تلفات تقریباً دوبرابر شده است. خود سرویس تحقیقات کنگره هشدار داده که این عدد «ممکن است دست‌خوش بازنگری بماند» و دلایلش را «طبقه‌بندی محرمانه و ادامه جنگ» می‌شمارد؛ پس بخشی از تلفات هنوز در این فهرست نیست و شاید در به‌روزرسانی‌های بعدی اضافه شود.
جنگنده‌هایی که کسی نمی‌دید، ایران زد
در فهرست CRS گران‌ترین پرنده تاریخ هوانوردی نظامی هم هست: یک فروند «اف 35 آ لایتنینگ ۲» که در ۱۹ مارس ۲۰۲۶ (28 اسفند 1404) بر فراز ایران به‌وسیله پدافند بومی کشور مورد اصابت قرار گرفت. سرویس تحقیقات کنگره نوشته خلبان توانست فرود اضطراری انجام دهد. اگر چه سقوط این جنگنده می‌توانست ضربه سنگینی را متوجه ناوگان هوایی آمریکا کرده باشد؛ اما همچنان رهگیری و اصابت راکت پدافندی به این جنگنده به یک رسوایی برای پنتاگون تبدیل شد؛ چرا که تا پیش‌ازاین تاریخ، هیچ مورد مستندی از اصابت رزمی به یک جنگنده نسل پنج در جنگ واقعی وجود نداشت. پرنده رادارگریزی که میلیاردها دلار بودجه و دهه‌ها تبلیغ پشتش بود و از قضا ایالات متحده در حال بستن قراردادهایی با کشورهای منطقه از جمله پاکستان، ترکیه و عربستان بود، در آسمان ایران رسوا شد و معامله‌های تجاری ترامپ را به هم ریخت. گزارش کنگره نوشته علاوه‌بر F-35A، یک فروند «A-10 تاندربولت ۲ با آتش دشمن ساقط و منهدم شد» و یک فروند «F-15E» بر فراز ایران از دست رفت. انهدام F-15E همانا و تلفاتی که آمریکا به بهانه نجات خلبانش در اصفهان داد همان. ارتش ایالات متحده در عملیاتی با عنوان نجات خلبانان اجکت‌کرده از اف 15 دو فروند «MC-130 کامندو ۲» و چهار فروند بالگرد پیشرفته «AH-6 لیتل‌برد» را در خاک ایران از دست داد و «یک بالگرد HH-60 هم زیر آتش تسلیحات سبک» آسیب دید. سایت تحلیلی «وار زون» این «عملیات نجات» را پرهزینه‌ترین عملیات تک‌مأموریت جنگ از نظر تلفات ناوگان هوایی عنوان کرد که بیش از ۴۰۰ میلیون دلار خرج روی دست آمریکا گذاشت و بعدها هم مصاحبه‌ای عجیب با خلبان نجات‌یافته پخش کرد که بیش از آنکه مخاطبانش را قانع کند، دست‌مایه طنز فعالان رسانه شد.
پهپادها
از ۸۱ فروند هواگرد فهرست‌شده، «۴۹ فروند» پهپاد است. شامل ۴۵ فروند «MQ-9 ریپر»، سه فروند «MQ-1» و یک فروند «MQ-4C ترایتون». روزنامه واشنگتن‌پست در ۱۳ اوت (22 مرداد) به‌نقل از سه مقام آمریکایی نوشت ارتش آمریکا «دست‌کم ۴۵» فروند ریپر از دست داده که حدود یک‌چهارم ناوگان پیش از جنگش است. نکته مهم این است که این تلفات، سانسورشدنی نبود و خود مقامات نظامی آمریکا سعی کردند برای جبران این موضوع، آن را در چهارچوب دیگری روایت کنند. «کنت ویلسباخ»، رئیس ستاد نیروی هوایی در ۲۰ مه(30 اردیبهشت) به کمیته خدمات مسلح مجلس نمایندگان گفت ریپر باوجوداین تلفات «برجسته‌ترین سکوی» این کارزار بوده است. پس ریپر مهم است و باید فوراً جایگزین شود. این یعنی زدن یک ریپر، در واقع تحمیل هزینه دو ریپر به آمریکاست. برای همین گزارش‌هایی منتشر شد درباره اینکه نیروی هوایی آمریکا پس از همین تلفات، به خرید ریپرهای استفاده‌نشده از شرکت سازنده (جنرال اتمیکس) روی آورده تا جای خالی ناوگان را پر کند. وقتی «برجسته‌ترین سکو»ی کارزار را از در کارخانه می‌خری، یعنی آن یک‌چهارم ناوگان، عدد کمی نبوده است.
دقایقی از آنچه در اردن، عربستان و کویت گذشت
تا پیش‌ازاین جنگ، فرض رایج این بود که آمریکا از پایگاه‌های منطقه‌ای به ایران ضربه می‌زند و آن پایگاه‌ها عملاً مصون‌اند. گزارش کنگره این فرض را در سه کشور باطل می‌کند.
اردن: پس از تسهیل دسترسی ایران به پایگاه‌های آمریکا در حاشیه خلیج‌فارس، ارتش تروریستی ایالات متحده بخشی از نیروها و ناوگان خود را به اردن منتقل کرد تا به‌زعم خود از تیررس ایران در امان باشند. ایران اما این معادله را به هم زد و پس از حملات آمریکا علیه 5 نفتکش مرتبط با ایران، پایگاه هوایی موافق‌السلطی که نیروی هوایی سلطنتی اردن اداره‌اش می‌کند، در شب ۹ سپتامبر (18 شهریور) هدف حملات سنگین موشکی قرار گرفت. بنا بر گزارش CBS آمریکا و روایت‌های متعدد خبری که در گزارش کنگره آمده، هشت فروند F-15 و یک فروند A-10 آسیب دیدند.
عربستان سعودی: در عربستان، پایگاه سلطان‌پرنس دو بار هدف قرار گرفت. در ۱۴ مارس 23 اسفند، حملات هدفمند ایران، پنج فروند «KC-135» را زمین‌گیر کرد. در ۲۷ تا ۲۸ مارس (7 تا 8 فروردین)، نوبت به گران‌ترین تک‌تلفات هواگردی آمریکا رسید: یک فروند «E-3 سنتری» (آواکس)، هواگرد هشدار زودهنگام و کنترل هوابرد، هدف «اصابت مستقیم» قرار گرفت. گزارش ۱۵ سپتامبر (24 شهریور) همین اصطلاح را به کار برد. اهمیت E-3 در قیمت نیم‌میلیارد دلاری‌اش خلاصه نمی‌شود. آمریکا پیش از جنگ فقط ۱۶ فروند از این نوع داشت، شش فروندشان در سلطان‌پرنس بودند و حالا این سکو هم از مدار خارج شده است.
کویت: در کویت، سه فروند F-15E در ۲ مارس (11 اسفند) با آتش خودی منهدم شدند. بنا بر گزارش‌ها، یک فروند F/A-18 هورنت نیروی هوایی کویت آن‌ها را اشتباهی زد. هر شش خدمه سالم خارج شدند. و کنگره در مجموع، فهرستی می‌دهد که عمق میدانی ایران را در منطقه نشان می‌دهد. این فهرست شامل «اردن، عربستان، کویت، عراق، تنگه هرمز و دریای عرب» است. گزارش‌های تحقیقیCNN هم پیش‌تر گزارش داده بود که بیش از نیمی از سایت‌های نظامی آمریکا در غرب آسیا آسیب دیده‌اند و دست‌کم ۱۶ سایت نظامی آمریکایی میزبان آتش خشم ایران بوده‌اند.
صورت‌حساب
گزارش کنگره به دلیل سانسورهای شدید و اطلاعات طبقه‌بندی‌شده، به آمار تلفات جانی چندان نپرداخت و موارد مذکور در این گزارش، شش خدمه یک فروند «KC-135» است که در ۱۲ مارس ۲۰۲۶ (21 اسفند) در عراق سقوط کرد. سازمان تروریستی سنتکام همه علت‌ها را از سقوط سهوی تا اصابت رد کرد و هیچ دلیل منطقی برای این اتفاق عنوان نکرد! اما صورت‌حساب مالی، روشن‌تر و تکان‌دهنده‌تر است. CBO (دفتر بودجه کنگره) در نامه ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ (24 شهریور) به «برندن بویل»، عضو ارشد کمیته بودجه مجلس نمایندگان، هزینه کل عملیات را تا ۱ اوت ۲۰۲۶ (10 مرداد) معادل «38.1 میلیارد دلار» برآورد کرد. عدد بزرگ فاکتور جنگ اختصاص دارد به «مهمات»: 21.7 میلیارد دلار که 13.1 میلیارد آن فقط بابت رهگیرهای پدافند موشکی پاتریوت، تاد، SM-3 و SM-6 رفته است. CBO می‌گوید مقایسه رهگیرهای مصرف‌شده با کل خریدهای تاریخ آمریکا نشان می‌دهد این کشور احتمالاً «بین یک‌دوم تا دو‌سوم کل موجودی رهگیرهای پدافند موشکی‌اش» را از ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد 1405)به این سو مصرف کرده و بازسازی این موجودی حتی با افزایش تولید حداقل پنج سال زمان می‌برد.