راه ترقی - ایسنا / طبق اعلام ناسا قرار است یک ابررایانه سوار بر ماه‌نوردی به نام FLIP به کره ماه پرتاب شود.
یک ماه‌نورد حامل یک ابررایانه تاریخ‌ساز آماده پرتاب به سطح ماه است.
شرکت استرولب(Astrolab) اواخر سال جاری، ماه‌نورد بدون سرنشین خود موسوم به فلیپ(FLIP) را به عنوان بخشی از ماموریت «Griffin 1» به قطب جنوب ماه پرتاب خواهد کرد.
این شرکت آمریکایی یکی از دو شرکتی است که ناسا برای توسعه یک ماه‌نورد قابل هدایت برای برنامه آرتمیس(Artemis) خود انتخاب کرده است.
کاوشگر FLIP حامل «Spaceborne Computer-4» شرکت «Hewlett Packard Enterprise »(HPE) خواهد بود که یک ماژول کامپیوتری پیشرفته است که برای استفاده در فضا ساخته شده است.
این اولین باری خواهد بود که محاسبات با کارایی بالا و هوش مصنوعی روی سطح ماه آزمایش می‌شوند.
با نزدیک شدن ناسا به فرود انسان بر روی ماه، پیشرفت‌هایی مانند این با هدف پشتیبانی از سکونت انسان در آینده و همچنین فعالیت‌های اقتصادی در ماه و اطراف آن انجام می‌شود.
جارت متیوز(Jaret Matthews)، بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت «استرولب»(Astrolab) گفت: ما اواخر امسال نخستین ابررایانه را از شرکت HPE به سطح ماه می‌فرستیم؛ اقدامی که شامل بکارگیری نخستین واحد پردازش گرافیکی(GPU) و انجام نخستین آزمایش‌های هوش مصنوعی بر روی ماه خواهد بود. آنها در حال گشودن افق‌های تازه‌ای هستند و از زمانه خود جلوترند.
این رایانه به‌گونه‌ای طراحی شده که سبک، جمع‌وجور، مستقل و بدون فن باشد. این دستگاه مجهز به یک پردازنده مرکزی(CPU) ۶۴ بیتی کم‌مصرف به همراه یک واحد پردازش گرافیکی(GPU) است.
این رایانه به سیستم خنک‌کننده کاوشگر «FLIP» متصل خواهد شد و انرژی مورد نیاز آن از طریق سامانه‌ای تأمین می‌شود که هم از باتری‌ها و هم از سلول‌های خورشیدیِ نصب‌شده روی کاوشگر بهره می‌برد.
همچنین، این رایانه با درایوهای حالت جامد(SSD) شرکت «کیوکسیا»(KIOXIA) همراه خواهد بود که امکان ذخیره‌سازی داده‌ها را فراهم می‌کنند.
حال، یک ابررایانه و هوش مصنوعی در این مأموریتِ بدون سرنشین چه دستاوردی خواهند داشت؟ پیش از هر چیز، این مأموریت بررسی می‌کند که رایانه در چنین محیط خشن و دشواری چگونه عمل می‌کند. بدنه این رایانه از آلومینیومِ رسانای حرارت ساخته شده و طراحی آن با در نظر گرفتن شرایط خاصِ قطب جنوب ماه صورت گرفته است.
اگرچه این دستگاه به‌گونه‌ای طراحی و آزمایش شده که بتواند در برابر دماها و شرایط بسیار سخت سطح ماه دوام بیاورد، اما هدف از مأموریت پیشِ رو، اثبات این واقعیت است که این فناوری پیشرفته می‌تواند در چنین محیطی به‌درستی کار کند.
متیوز افزود: ناسا چالش بزرگی پیش روی ما گذاشته است. ما باید سیستمی طراحی کنیم که بتواند یک سال کامل را در سطح ماه سپری کند؛ به این معنا که باید چندین «شبِ ماه» را تاب بیاورد که دوره‌هایی هستند که بیش از ۱۵۰ ساعت تاریکی مطلق به طول می‌انجامند و طی آنها، هیچ‌گونه انرژی یا گرمایی از خورشید دریافت نمی‌شود.
وی ادامه داد: علاوه بر این، دوره‌ای طولانی وجود خواهد داشت که در آن، در غیاب فضانوردان، سیستم‌ها به صورت نیمه‌خودمختار(نیمه‌خودکار) عمل خواهند کرد. بنابراین ما باید پلتفرمی نیمه‌خودمختار توسعه دهیم که بتواند ماه‌ها فعالیت کند و صدها کیلومتر را [روی سطح ماه] بپیماید.
اگر همه چیز طبق برنامه پیش برود، این رایانه فراتر از اثبات دوام و پایداری خود عمل خواهد کرد. این سیستم همچنین داده‌های بصریِ ثبت‌شده در طول مأموریت را تحلیل کرده، امکان انجام مشاهدات مستقل (خودمختار) را فراهم می‌کند و به پردازش ناوبری، نقشه‌برداری و تحلیل عوارض زمین می‌پردازد.
این مأموریت همچنین نویدبخشِ آزمایش قابلیت‌های هوش مصنوعی است. هرچند هنوز دقیقاً مشخص نیست که چه کاربردهایی از این هوش مصنوعیِ مستقر در ماه خواهیم دید.
شرکت HPE در بیانیه‌ای اعلام کرد که یک بستر خدمات هوش مصنوعی، امکان استقرار مطمئنِ برنامه‌های کاربردیِ هوش مصنوعیِ مقیاس‌پذیر را بر روی ماه به نمایش خواهد گذاشت.
همچنین باید مشخص شود که پس از انجام آزمایش‌ها چگونه می‌توان از این قابلیت‌ها در مأموریت‌های سرنشین‌دارِ آینده بهره برد.
فضانوردانِ مستقر در ایستگاه فضایی بین‌المللی، هم‌اکنون نیز در دوران اقامت خود در فضا از رایانه‌ها برای برقراری ارتباط، انجام آزمایش‌های علمی و سایر امور روزمره استفاده می‌کنند؛ اما هنوز نمی‌توان به‌طور دقیق گفت که فضانوردانِ آینده، به‌ویژه با افزوده شدن هوش مصنوعی، چگونه از این قابلیت‌ها بر روی ماه استفاده خواهند کرد.
از مریخ تا ماه
یکی از جنبه‌های جالب این دستاورد جدید، ریشه و منشأ آن است. در حالی که شرکت HPE دهه‌ها است که توان پردازشی مورد نیاز ناسا را تأمین می‌کند، متیوز نیز تجربیات پیشین خود از کار در «آزمایشگاه پیشرانش جت»(JPL) ناسا را به این پروژه جدید آورده است.
وی می‌گوید: یکی از آزمایش‌هایی که قرار است روی این رایانه فضایی در ماه اجرا شود، مربوط به نرم‌افزاری برای تعیین موقعیت است که توسط JPL توسعه یافته است. این نرم‌افزار پیش‌تر در مریخ استفاده شده بود و اکنون برای نخستین بار در ماه به کار گرفته خواهد شد.
وی افزود: چالش موجود در ماه و مریخ این است که سیستم GPS وجود ندارد؛ بنابراین تعیین موقعیت و دانستن اینکه دقیقاً در کجای سطح [این اجرام] قرار دارید، می‌تواند دشوار باشد. بنابراین ما قصد داریم الگوریتمی را اجرا کنیم که در اصل نوعی الگوریتم یادگیری ماشین است؛ الگوریتمی که توسط JPL توسعه یافته تا نقشه‌ای را که در حافظه ذخیره شده است، با عوارض سطوح پیرامون ما مقایسه کند و تطبیق دهد. به عبارت دیگر، ویژگی‌های عوارض سطوح اطراف با نقشه موجود در حافظه مطابقت داده می‌شوند تا بتوانیم موقعیت خود را روی نقشه پیدا کنیم و از دهانه‌های خطرناکِ روی سطح ماه فاصله بگیریم.
ماموریت «گریفین-۱» همانطور که از نامش پیدا است، اولین ماموریت برای فرودگر رباتیک ماه‌نشین «گریفین» خواهد بود که توسط شرکت «استروباتیک» (Astrobotic) توسعه داده شده است. این شرکت، «گریفین-۱» را برای ناسا، تحت برنامه «خدمات تجاری محموله ماه»(CLPS) به پرواز در می‌آورد.
علاوه بر FLIP، این ماموریت CubeRover، یک کاوشگر کوچک و بدون سرنشین LandCam-X، یک سیستم ناوبری نوری و همچنین «کتابخانه کهکشانی برای حفظ بشریت»( Nanofiche GLPH) را که یک بایگانی کوچک از تاریخ بشر است، به سطح ماه حمل خواهد کرد.
متیوز در بیانیه‌ای افزود: ماه محیطی چالش‌برانگیز برای محاسبات پیشرفته ارائه می‌دهد و ما خوشحالیم که فرصتی را برای HPE فراهم می‌کنیم تا فناوری خود را در سطح ماه به نمایش بگذارد. کاوشگر FLIP ما برای جابجایی انواع محموله‌ها طراحی شده است و این ماموریت نشان خواهد داد که چگونه پلتفرم‌های تجاری حمل و نقل ماه می‌توانند از توسعه فناوری و تحقیقات علمی پشتیبانی کنند.