راه ترقی - ایسنا /کالابرگ در بسیاری از کشورهای جهان تنها ابزاری برای تامین مواد غذایی خانوارهای کم‌درآمد نیست، بلکه به‌عنوان سازوکاری برای کاهش فقر، حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر، تنظیم بازار و تقویت تولید نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. بررسی تجربه ۱۷کشور و منطقه در گزارش وزارت کار نشان می‌دهد دولت‌ها متناسب با شرایط خود، از کارت‌های الکترونیکی و اعتبار خرید تا پرداخت‌های نقدی مشروط و توزیع مستقیم استفاده کرده‌اند.
طرح کالابرگ که در ایران عمدتا به‌عنوان ابزاری برای حمایت معیشتی از خانوارها شناخته می‌شود، در تجربه کشورهای مختلف کارکردهایی فراتر از تامین نیازهای غذایی داشته است. بررسی‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در گزارش سیاستی «طرح توزیع کالابرگ؛ پیشنهاداتی برای اصلاح» که در آبان ۱۴۰۴ منتشر شده، نشان می‌دهد اجرای این سیاست می‌تواند علاوه بر تقویت امنیت غذایی، به تنظیم بازار محصولات کشاورزی، ایجاد تقاضای پایدار برای تولیدکنندگان و کاهش نوسانات قیمتی منجر شود. با این حال، تحقق این اهداف به نحوه طراحی برنامه، شیوه تأمین و توزیع کالا و میزان هماهنگی میان بخش‌های تولید، توزیع و حمایت اجتماعی وابسته است.
از حمایت غذایی تا کاهش فقر
طرح‌های توزیع کالابرگ در کشورهای مختلف با اهداف متفاوتی اجرا می‌شوند و سابقه آنها نشان می‌دهد که این سیاست لزوما به شرایط جنگی یا وضعیت‌های اضطراری محدود نیست. بررسی تجربه ۱۷ کشور و منطقه در اجرای برنامه‌های کالابرگ و حمایت غذایی نشان می‌دهد که دولت‌ها با استفاده از شیوه‌های مختلف، از توزیع مستقیم مواد غذایی و پرداخت نقدی گرفته تا کارت‌های الکترونیکی و اعتبار خرید، تلاش کرده‌اند امنیت غذایی خانوارهای کم‌درآمد را تامین کنند. بر اساس گزارش سیاستی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، این برنامه‌ها متناسب با شرایط اقتصادی و اجتماعی کشورها طراحی شده‌اند و اهدافی همچون حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر، کاهش فقر، تأمین نیازهای اساسی و تسهیل دسترسی به مواد غذایی را دنبال می‌کنند.
در ایالات متحده، برنامه کمک تغذیه تکمیلی (SNAP) از سال ۱۹۳۹ با هدف کمک هزینه تغذیه غذایی به خانوارهای کم‌درآمد و از طریق کارت الکترونیکی EBT اجرا شده است. در ایران نیز از سال ۲۰۲۲ طرح کالابرگ الکترونیکی با هدف تخصیص اعتبار خرید کالاهای اساسی برای دهک‌های پایین به اجرا درآمده است. برزیل از سال ۲۰۰۳ با اجرای برنامه «بولسا فامیلیا»، پرداخت نقدی مشروط به حضور کودکان در مدرسه و واکسیناسیون را با کارت بانکی EBT در دستور کار قرار داده و هند نیز از سال ۱۹۴۴ با اجرای نظام توزیع عمومی (PDS)، توزیع مواد غذایی یارانه‌ای را از طریق فروشگاه‌های دولتی دنبال کرده است.
در مکزیک، برنامه «پروگرسا» از سال ۱۹۹۷ با محوریت پرداخت مشروط برای تغذیه و آموزش از طریق کارت دیجیتال و واریز مستقیم آغاز شد و کنیا نیز از سال ۲۰۰۸ با اجرای برنامه شبکه ایمنی گرسنگی (HSNP)، پرداخت نقدی و یارانه غذایی را در مناطق روستایی فقیر از طریق کیف پول مویایلی دنبال کرده است. کانادا از سال ۱۹۹۷ با برنامه کمک غذایی و اجتماعی، پرداخت نقدی و ارائه یارانه برای امنیت غذایی را در دستور کار قرار داده و اتحادیه اروپا نیز از سال ۲۰۱۴ با صندوق کمک غذایی اروپا (FEAD)، توزیع مواد غذایی و اعتبار اجتماعی را هدف‌گذاری کرده است.
در بریتانیا، طرح «شروع سلامت» از سال ۲۰۰۶ با ارائه اعتبار برای خرید شیر، میوه و غذای کودک اجرا شده و شیلی نیز از سال ۲۰۱۴ با کارت مستر کارت پیش پرداخت ، اعتبار پولی برای خرید مواد غذایی اختصاص داده است. اردن از سال ۲۰۱۳ با استفاده از کارت مسترکارت برنامه جهانی غذا (WFP)، اعتبار خرید مواد غذایی را برای پناهجویان و خانوارهای کم‌درآمد فراهم کرده و مصر نیز از سال ۲۰۱۴ با اجرای نظام کارت هوشمند یارانه‌ای، حمایت از خانوارها برای تأمین سهمیه نان و مواد غذایی را دنبال کرده است.
در اندونزی، برنامه کمک غیرنقدی غذایی (BPNT) از سال ۲۰۱۷ با هدف پرداخت اعتبار غیرنقدی برای خرید برنج و خوراکی‌های خانوارهای فقیر اجرا شده و ترکیه نیز از سال ۲۰۱۲ با کارت اجتماعی (SYDV)، کمک نقدی هدفمند برای تأمین مواد غذایی و انرژی ارائه کرده است ، کارت خوشبختی ملی (National Happiness Card) در کره جنوبی، یک کارت هوشمند و چندمنظوره دولتی است که از سال 2021 با هدف تسهیل دسترسی شهروندان به خدمات و حمایت‌های رفاهی طراحی شده است. این کارت امکان بهره‌مندی از چندین نوع مزیت و خدمات حمایتی را در قالب یک ابزار یکپارچه فراهم می‌کند و نمونه‌ای از حرکت دولت‌ها به سمت تجمیع خدمات اجتماعی و رفاهی در بستر دیجیتال به شمار می‌رود. اهمیت این تجربه در آن است که کارت‌های حمایتی می‌توانند فراتر از اعتبار خرید مواد غذایی، به بستری برای ارائه یکپارچه حمایت‌های اجتماعی تبدیل شوند و بنگلادش نیز از سال ۱۹۷۵ با برنامه توسعه گروه‌های آسیب‌پذیر (VGD)، کمک غذایی برای زنان کم‌درآمد و خانوارهای فقیر را از طریق پرداخت نقدی و کوپن الکترونیکی در دستور کار قرار داده است.
همچنین نیجریه از سال ۲۰۱۶ با اجرای برنامه ملی تغذیه مدارس، تأمین غذای کودکان مدارس و حمایت از خانوارهای محروم را هدف قرار داده و ویتنام نیز از سال ۲۰۰۵ با برنامه انتقال نقدی حمایت اجتماعی، کمک مالی و غذایی به خانوارهای فقیر مناطق روستایی را از طریق کارت بانکی و پرداخت الکترونیکی دنبال کرده است.
مقایسه این تجربه‌ها نشان می‌دهد که اگرچه تامین امنیت غذایی و حمایت از خانوارهای آسیب‌پذیر، هدف مشترک بسیاری از این برنامه‌هاست، اما شیوه اجرای آنها تفاوت‌های قابل توجهی دارد. در برخی کشورها مانند آمریکا و ایران، اعتبار خرید از طریق کارت‌های الکترونیکی تخصیص می‌یابد؛ در کشورهایی مانند برزیل و مکزیک، پرداخت‌های نقدی مشروط مورد توجه قرار گرفته و در کشورهایی مانند هند، توزیع یارانه‌ای مواد غذایی از طریق شبکه فروشگاهی انجام می‌شود. همچنین تجربه کشورهایی مانند اردن، بریتانیا و شیلی نشان می‌دهد که اعتبار خرید می‌تواند به گروه‌های مشخص یا اقلام غذایی معین اختصاص یابد.
بر این اساس، تجربه جهانی بیانگر آن است که اجرای کالابرگ صرفا به یک شیوه مشخص محدود نیست و دولت‌ها متناسب با ساختار اقتصادی، امکانات اجرایی و نیاز گروه‌های هدف، از ابزارهای متفاوتی برای حمایت غذایی استفاده می‌کنند. این تنوع می‌تواند در بررسی و اصلاح سازوکار کالابرگ در ایران مورد توجه قرار گیرد؛ به‌ویژه آنکه انتخاب شیوه پرداخت، تعیین جامعه هدف و نحوه دسترسی خانوارها به کالاهای اساسی، از عوامل مؤثر در کارآمدی چنین برنامه‌هایی به شمار می‌روند.